In het Arnhemse landgoed Mariëndaal staat een bizar bouwwerk uit de 19^e eeuw. De groene Bedstee. Het bestaat niet uit brutalistisch beton, maar uit bruut geknevelde bomen. De enorme constructie is een monument van preutsheid en werd gebouwd in de 19^e eeuw toen het begrip ‘natuur’ nog een wat andere betekenis had.

Herwilderen en re-natureren waren zacht gezegd nog niet in de mode. De laatste wilde dieren werden door de vrolijk jagende bevolking uitgeroeid en de woeste natuur werd zoveel mogelijk ontgonnen ten behoeve van het algemeen nut. De boeren die dat land in productie namen deden waar ze vanouds al goed in waren: klagen. Omdat ze nog niet georganiseerd waren in een belangenvereniging bleef het gemopper beperkt tot eigen kring en had de samenleving daar gelukkig weinig last van. Boeren en burgers bewogen nog niet.  

De adel bewoog wél. Echte natuur werd enthousiast vervangen door een geromantiseerde Engelse landschapstuin. Dat leidde tot een wildgroei aan bruggetjes, doolhoven, beeldentuinen en allerlei andere rimram. Een wat infantiel allegaartje waarmee de zich vervelende bovenlaag zich probeerde te amuseren voordat de port uit de kast werd gehaald. Was er water op het landgoed aanwezig dan leidde dat steevast tot de onvermijdelijke Zwitserse waterval. In het hele land liggen talloze met zwerfkeien omzoomde mini watervalletjes waarmee de bezitter kon tonen de Romantiek binnenshuis gehaald te hebben. Echte natuur maak je zelf.

In Mariëndaal is dat denken tot monsterachtige proporties opgezwollen. Tussen de gebruikelijk 19^e-eeuwse tuinmeuk ligt een gigantische groene rups: de groene bedstee. De bizarre structuur maakt duidelijk dat je met bomen ook kunt bouwen. En behoorlijk groot ook. De tunnel heeft een lengte van honderden meters en heeft een paar zijtakken die nergens naar toe leiden. De ingang lijkt enigszins op een Atlantikwall bunker. En wat functie betreft klopt dat ook een beetje. De bedstee werd namelijk aangelegd ter bescherming van haar bezoekers. En dat waren in de 19^e eeuw adellijke dames wier bleke huid niet aangetast mocht worden door het zonlicht.

Er is weinig fantasie voor nodig om dat preutse verhaal te ontzenuwen. De dames zullen zeker blij zijn geweest met wat schaduw, maar na het eerste bezoekje aan de klamme tunnel zal de euforie er toch wel een beetje vanaf geweest te zijn. Her en der zijn er weliswaar wat prieeltjes om te lezen en te keuvelen, maar verder is alles groen en hetzelfde. Weinig opwindend dus. Gelukkig biedt de beslotenheid van de klamme tunnel prima mogelijkheden om daar wat aan de doen. De op het eerste gezicht zinloze zijtakken bieden evenzovele toegangen die ontraceerbaar contact met andere bezoekers mogelijk maken. Ik ga er van uit dat die ten volle zijn benut -en wellicht zelfs door de ontwerper zijn voorzien.

---

Zo werden Boeren, Burgers en Buitenlui- de 3 B’s van de 19^e eeuw -anoniem verenigd in hun heimelijke lusten. Een natuurlijke vorm van Beweging die heel wat onschuldiger is dan de huidige. Tunnel in, Tunnel uit. Ongezien en alle denkbare betekenissen van het woord. Beter had de naam ‘bedstee’ niet gekozen kunnen worden.

De tuinen van Mariëndaal vervielen in de 20^e eeuw tot de troosteloze romantische ruïne die ze eigenlijk wilden verbeelden. Inmiddels zijn ze prachtig gerestaureerd. Ook de bedstee staat er weer fris bij. En na de ontpreutsing van de late 20^e eeuw is hij nog altijd bruikbaar en actueel. Gezien z’n functie zou het leuk zijn als er met bloemen een regenboog wordt aangeplant. Want zo’n natuurlijke ode aan de, nu eindelijk onverhuld geaccepteerde, rijke gevarieerdheid van de menselijke natuur zou op deze prachtige plek best op zijn plaats zijn.

---

De Groene Bedstee werd aangelegd in 1856. Het is een zgn. berceau– een loofgang. Door knevelen en bijsnijden werden de verminkte bomen klein gehouden. Net zoals de toenmalige fabrieksarbeiders. Berceau’s waren niet uniek, maar dit is een van de weinige bewaarde exemplaren. Wel uniek is de lengte: hij meet 300 meter en is daarmee de grootste van Nederland. Het ding is van meet af aan als liefdestunnel bedoeld. Tussen de beuken is namelijk ook een wilg verstopt -destijds een ondubbelzinnig teken van de liefde-om eventuele gedachten aan clandestien gefrutsel en extra impuls te geven. Bedstee en park vormen samen een prachtig heuvelachtig wandelgebied vol spannend tuinspeelgoed uit de 19e eeuw.
Plaats: Landgoed Mariëndaal, Arnhem.