Wie zijn vakantie op een spannende manier wil besteden kan in Wenen zijn hart ophalen. De stad bezit namelijk een fascinerende bouwlaag die bestaat uit zgn. Gemeindewohnungen, waarvan de Karl Marx Hof de bekendste is. Ondanks de enorme omvang en betekenis is dit spectaculaire stadslandschap nog niet opgenomen in de voorgekauwde lijst van bezienswaardigheden. Eindelijk een belevenis die niet te koop is omdat je hem alleen zelf kunt maken. Spannend, lekker rustig en helemaal gratis. Avontuur bestaat nog. Ook in West-Europa.

Wie zin heeft om eens een avontuurlijke expeditie door een onontgonnen stuk stad te ondernemen, wordt hier op zijn wenken bediend. De beloning bestaat uit een gedenkwaardige dag en indrukwekkende inzichten in de sociale geschiedenis. Moeilijk is het niet. Ondanks de grote cultuur- historische waarde en betekenis is voorkennis niet nodig. Zoeken hoeft ook niet. Als je weet waar je naar moet kijken kom je bijna overal op automatisch op het goede spoor. Wie dus de capaciteiten bezit om een spelletje Pokemon-Go te spelen kan moeiteloos op cultuursafari door de Oostenrijkse hoofdstad.

De Gemeindewohnungen zijn allen herkenbaar door een plaquette die naam en jaartal aangeven en zijn vaak als bonus voorzien van stichtelijke kunst uit de hun bouwperiode. Daarmee houden de overeenkomsten dan ook op. Deze bouwlaag vormt immers een staalkaart van het denken over sociale woningbouw in de 20e eeuw. Die bevat zowel triomfalistische arbeiderspaleizen uit de jaren ’20 als naargeestige wederopbouwblokken die nauwelijks van noodwoningen te onderscheiden zijn. Ook de onvermijdelijke hoogbouw uit de jaren ’60 en ’70 ontbreekt natuurlijk niet. Een formidabele schatkamer aan details en indrukken met een enorme historische en esthetische zeggingskracht. En alles ligt netjes klaar om eens in alle rust bestudeerd te worden.

Theodor Herzl Hof in de Joodse wijk. Bezoek ook de markt met noodwinkels

Het leuke is dat je dit (anders dan in veel andere steden) op een veilige wijze kunt doen. Door de succesvolle woningbouwpolitiek van Wenen kun je aan iemands adres niet zien hoeveel hij of zij verdient. Daardoor is Gettovorming hier (bijna) helemaal vermeden. En hoewel er natuurlijk altijd wel ergens aso’s rondlopen hoeft je niet bij voorbaat bang te zijn om door boze bewoners te worden aangestaard of aangevallen-iets dat in andere steden nogal eens het geval is. Wie niet graag loopt kan terecht bij het ook al zo voorbeeldig georganiseerde Weense openbaar vervoer. Koop een Wien-Pass en verplaats je je moeiteloos, betrouwbaar en goedkoop door het spannende stadslandschap van deze metropool.

Naoorlogse woningen in het centrum

De successtory van de Weense Gemeindewohnungen betekent niet dat alles er fris en blinkend bijstaat. Sommige gebouwen maken een afgekloven indruk en kunnen wel wat onderhoud gebruiken. Ook een vrolijke uitstraling was blijkbaar geen dwingende eis, zeker waar het de na-oorlogse exemplaren betreft. Troosteloos optimisme in optima forma dus.

Arbeiderspaleis: Georg Emmerling Hof –met Kindergarten.

Het leuke van zo’n expeditie is dat er nergens beschreven is wat je er van moet vinden. Hier is nog niets voorgekauwd. Een waarschuwing is wel op zijn plaats: De vrijwillige confrontatie met een overdosis sociale woningbouw kan ontaarden in hallucinerende ervaringen of ongezonde verzameldrang, maar net zo goed aanleiding geven tot walging, lichte depressies en aansluitend alcoholmisbruik. U mag het helemaal zelf bepalen bij de evaluatie. Maar ongeacht het resultaat bezit de reiziger na afloop een ongewoon verhaal dat bij de koffieautomaat of op een familiefeestje het afstompende ritueel van de jaarlijkse vakantieverhalen op een frisse wijze zal doorbreken.

Snel op pad dus. Niemand doet dit, dus de kans dat je er beroepstoeristen tegenkomt is te verwaarlozen. Maar zie je al rondneuzend tóch iemand die hetzelfde gedrag vertoont als jijzelf, dan is er grote kans dat hij ook aan deze site werd blootgesteld. Ik dank U beiden dan bij voorbaat voor het lezen en zie uit naar de vakantiefoto’s.

Prettige vakantie!

---

Er is geen starpunt voor deze tocht. Gewoon zoeken naar een kenmerkende tekst op een gevel en verder naar de volgende. Z’on tochtje door Wenen toont dat niet alle woonobjecten showobjecten zijn à la de Karl Marx Hof. Hun verschijningsvorm is een afspiegeling van lhet denken over passende huisvesting en toont in willekeurig gerangschikte fragementen hoe het collectief gaandweg plaats maakte voor het individu. Ook maakt het inzichtelijk hoe het in hun bouwtijd met de schatkist gesteld was. Na de triomfalistische arbeiderspaleizen uit de jaren ’20 (‘Ringstrasse des Proletariats’) werd schraalhans keukenmeester. Na de oorlog, waarin Wenen enorme schade opliep, was het aanvullen van de woningvoorraad prioriteit. De complexen uit de herbouwperiode hebben een troosteloze uitstraling en variëren van naargeestige appartementencomplexen tot strokenbouw en flatwijken. Wenen is een stad waar tradities worden gekoesterd. De Oostenrijkse hoofdstad laat zien dat ook de woonpolitiek zo’n traditie is geworden. Gelukkig is die hier blijven leven. De sociale woningbouwpolitiek van Wenen bleef geliefd en is nooit opgegeven ten faveure van een neoliberale uitverkoop en marktwerking. Het is dan ook niet voor niets dat de Oostenrijkse hoofdstad weer in de belangstelling staat van steden waar deze traditie grotendeels verdwenen is.