Chocolade helpt tegen depressies. Maar dit complex niet. Toch is het een chocoladefabriek. Hij staat in het Veluwse dorp Vaassen langzaam in elkaar te zakken. En ik denk dat iedereen wel eens een product van de fabriek aan zijn of haar spijsvertering heeft toevertrouwd. Hij is namelijk niet van Sjakie, maar van Droste. 

Droste komt overigens niet uit Vaassen. Het van oorsprong Haarlemse merk kwam na een lange reeks commerciële avonturen (waarbij ‘koninklijke’ verdween) uiteindelijk in 1986 het Gelderse dorpje terecht. Dat ging goed tot de corona en de stijgende energie-en cacao prijzen het bedrijf definitief de das om deden. Een reddingspoging van een Belgisch bedrijf, dat ook de even begeerde als beruchte Koetjesreep¹ van de ondergang redde, ketste op het laatste moment af. Daarmee verdween Droste. En ook de lekkere lucht die er, volgens een paar wandelaars die ik nieuwsgierig aansprak, altijd rond het complex hing. 

De fabriek staat nu al ruim een jaar leeg. Dat wordt enigszins gemaskeerd omdat het gras op sommige plekken gemaaid wordt, maar verder is het een treurige boel. De banale witte productiedoos wasemt een oorverdovende leegte en stilte uit. Een raadselachtig snelheidsgebod maakt iedereen die het niet snapt op creatieve wijze duidelijk dat hier écht alles tot stilstand is gekomen.

Hoewel Droste in 1986 naar deze locatie kwam bestaat het complex uit een rommelige wirwar van gebouwen die duidelijk van oudere datum zijn. Dat is niet te wijten aan een obsessieve passie voor experimentele industriële archeologie, maar omdat het voordien in gebruik was door zo’n andere legende uit de choco-geschiedenis: de hier sinds 1930 gevestigde Venz Hagelslagfabriek. 

Dat boeiende stukje nationale chocoladehistorie levert een wirwar aan kansarme gebouwen op in verschillende stadia van verval. Dat wordt versterkt door de ligging aan een beek. Dat klinkt romantischer dan het is. Het vochtige microklimaat stimuleert woekerend onkruid en verleent de toch al trieste groep liefdeloos opgetrokken productiegebouwen een extra muffe en onfrisse uitstraling. Gebroken ramen, provisorisch aangepaste ruimtes en zonderlinge aanbouwen rijgen zich aaneen tot even even onbegrijpelijk als onsmakelijk complex.

De Oempa-Loempa’s in deze chocoladefabriek heetten gewoon werknemers en mochten tot vorig jaar deelnemen aan een boeiend en inspirerend productieproces. Hun bestaan wordt levend gehouden door de fietsenstalling langzaam wegrottend mos staat te verzamelen. Ook wat hulpbehoevende bijgebouwen met lege ruimtes en verzakkende schuren zijn druk bezig een duurzame relatie met dat plantje op te bouwen. Hun daken doen vermoeden dat ook liefhebbers van asbest hier hun hart kunnen ophalen. 

Bij de ingang heeft iemand met een zwaar voetuig iets heel erg doms gedaan. Dat gestuntel leverde onbedoeld een episch tafereel op dat doorgaans is gereserveerd voor de ondergang van serieuze wereldrijken: een scheve en een geknakte obelisk. Het tragische tweetal is hier uitgevoerd in een provinciale versie gepleisterd beton met plukjes mos. Tamelijk teleurstellend, maar prima geschikt als decor voor een sleetse Cleopatra film. 

Dat heroïsche decor heeft z’n eigen hiërogliefen in de vorm van gestileerde mannetjes. Ze lijken te suggereren dat het bedrijf uit ideële overwegingen alleen maar obese werknemers in dienst had. Het gaat echter over het Droste mannetje dat vanaf de jaren ’30 het uithangbord voor het bedrijf was. De dikkerd geeft natuurlijk wel een goed beeld van de gevolgen van overmatige Droste consumptie. Gezien die medische consequenties is ook de andere icoon van het bedrijf erg goed gekozen: de bekende kuise verpleegster die op het punt staat een patient met een kopje cacao te verblijden. Een iconische afbeelding die naamgever werd van het zgn. Droste effect: een afbeelding gevat in eenzelfde afbeelding herhaalt zich tot in de oneindigheid. Theoretisch dan: in de praktijk valt er natuurlijk al na een paar herhalingen niets meer te zien.

Heel profetisch, want dat is precies wat er met Droste gebeurde. Na wat herhaalde cycli van overnames bleef er, behalve het Droste-effect en deze industriële restanten, weinig meer over van het ooit zo toonaangevende merk. Hoewel deze ruïne zonder meer een plekje in de choco-canon zouden verdienen heb ik weinig vertrouwen in zo’n stralende toekomst. Liefhebbers van cacao- en hagelslaghistorie moeten dan ook maar snel gaan kijken. Het is wel raadzaam wat opwekkends mee te nemen. Droste chocolade is, om voor de hand liggende redenen, niet meer zo’ n geslaagde keus. Godzijdank is er nog Venz Hagelslag- en natuurlijk de Koetjesreep. Dat is weliswaar slechts cacaofantasie ², maar dat is Droste inmiddels ook. Niets meer te verliezen dus. En daarom passende anti depressiva voor alle moedige bezoekers van dit deprimerende stukje choco-leed op de Veluwe!

---

1. De Koetjesreep is een ultra goedkope ‘chocolade’ reep die zeker bij oudere lezers wel wat zal losmaken. Dat was vooral te danken aan de Delfts-Blauwe tegel wikkel die een perfecte synthese tussen koloniale cacao en gelukkige vaderlandse koeien suggereerde. Dit ultieme dieptepunt van het cacao universum circuleert nog steeds in allerlei blauw-witte verpakkingen aan de onderkant van de snoep-markt. Oppassen dus bij de Action of Aldi. ↩︎
2. De Koetjes Reep bevat minder dan 35% chocolade (en veel chocolade hagelslag overigens ook). Onder dat percentage mag een product volgers de Warenwet geen chocolade worden genoemd. Een soort placebo dus. Zulke chocolade imitaties worden -om commerciële redenen- al heel lang op de niets vermoedende consument losgelaten onder de naam Cacaofantasie ↩︎

Het merk Droste werd in 1863 in Haarlem opgericht. Het werd bekend door de pastilles, de chocolade letters, de tongen en allerlei andere lekkernijen. Ook op reclamegebied was Droste toonaangevend. De verpleegster verscheen rond 1900 en het Droste mannetje zo’n 30 jaar later. Droste nam bedrijven over en fuseerde totdat het in 2025 mis ging. De originele Haarlemse branderij staat nog overeind en werd na de sluiting in 2004 omgebouwd tot appartementencomplex. Dat gaat in Vaassen natuurlijk niet gebeuren…. De vestiging staat in Vaassen aan de Nijmolense beek. Die locatie verwijst naar het industriële verleden van deze streek: al in de 17e eeuw werden de beken hier gebruikt voor de papierproductie. Die bedrijvigheid kreeg een impuls door de aanleg van het Apeldoorns kanaal in de 19e eeuw en een trein van Zwolle naar Apeldoorn (het Loo). Het is dan ook niet vreemd dat de resten van deze Droste vestiging zich hier bevinden. Rond Vaassen zijn nog meer fabrieken, zowel gesloten als nog in werking, te bewonderen.
Adres: Runnebergerweg 31, 8171MC, Vaassen.