Het Corbusierhaus is Corbusiers bijdrage aan de wederopbouw van West Berlijn. Wie de architect wat beter wil leren kennen doet er goed aan de vorige column te lezen. Maar ook zonder die inleiding is er reden genoeg om het pretentieuze gebouw eens met een kritisch bezoekje te gaan vereren.

Het basismateriaal is natuurlijk ruw beton-beton brut. Corbu’s handelsmerk waarmee hij aan de wieg van het brutalisme stond. De vorm is rechthoekig met een veelheid aan betonnen vakjes. Het lijkt een profetische verwijzing naar de bekende letterbak die in de jaren ’70 in bijna elk huis te vinden was. Die bood plaats aan waardeloze zaken die je om de een of andere reden niet met een goed geweten kon weggooien. Ze konden daar uit het zicht te verstoffen zonder last te veroorzaken. Iets wat overigens ook al snel met de bewoners van de op de cité geïnspireerde flatwijken gebeurde.

Het geheel rust op scheve betonnen pootjes die een beetje aan een jaren ’50 meubel doen denken. Deze door Corbu geïntroduceerde pilotis zorgen voor een zwevend bouwblok dat een minimale verstoring van de openbare ruimte garandeert. Ze werden enorm populair en zijn overal in verschillende gedaanten te vinden.

Die fijne pilotis isoleren de bewoners zodat die hun woonverblijven alleen kunnen verlaten door een ingangspartij. Hoewel ik vermoed dat de aarts-autoritaire Corbu maar wat graag in zélf in zijn scheppingen met een notitieblok en een scherp potlood had zitten controleren, moeten we hier hier met helaas een stenen wachter doen.

Die bevindt zich bij de ingang. Tussen alle brute rationaliteit bevindt daar een bijna mystiek aandoend reliëf. De meelijwekkende figuur lijkt op een wezenloos zwaaiende amoebe, maar is in feite een gebruiksaanwijzing voor de leefwereld van de nieuwe mens. Net als bij de bio-industrie werd bij de industrialisatie van het wonen uitgegaan van een gestandaardiseerde voorstelling van het organisme dat er gevormd zouden worden. Hier waren dat mensen. Hoewel hij zelf ook tot die soort behoorde, pakte Corbu niet de kans de maatvoering te onderwerpen aan het menselijk gedrag, maar ontwierp iets beters. De Modulor.

Eigenlijk was dat overbodig, want de menselijke maat was al in de oudheid in een architectonisch bruikbaar maatstelsel gegoten door Vitruvius. Die Vitruviusman is een bekende van de Euro en het ideaalbeeld van de bezoekers van een sportschool. De Modulor-mens houdt z’n schouders gespannen, leunt scheef op één been en zwaait instabiel naar z’n omgeving. Wie hem kent weet dat hij een regelmatige bezoeker van de fysio is.

Ook in geestelijk opzicht is de modulor-mens een wat dubieuze verschijning. De lodderige persoon is voorzien van een Arnold-Schwarzenegger hoofdje dat weinig goeds belooft voor z’n intellectuele capaciteiten. Geen prettig vooruitzicht voor potentiële bewoners… Maar ja, het is voor de goede zaak. Vrolijk zwaaiend vormt de simpele zielepoot het sluitstuk van de metafysisch geïnspireerde bunker die als een soort tempel het leven van zijn bewoners moest gaan bepalen.

De stralende stad van beton valt bleef in Marseille natuurlijk wit en droog. Wat in Marseille lukte, was in het regenachtige Berlijn wat minder vanzelfsprekend. Regen en de uitstoot van een wereldstad die bruinkool stookte transformeerden het beton als stralende grondstof van de vooruitgang snel tot een grauwe steenklomp.  De vrolijke kleurtjes die Corbu zelf aan de hokjes en vakjes toevoegde kunnen daar weinig aan verbeteren. Eerder geven ze te denken over de uitwerking die het wonen hier heeft op de geestelijke gezondheid. Door de schuine vormen lijkt het er namelijk op alsof iedere bewoner nonchalant een horizontaal gelegde guillotine op z’n balkonnetje heeft liggen.

In de bouwevolutie van de 20^e eeuw illustreert dit gebouw hoe de architect van dienaar van menselijk behoeften in een betweterige dwingeland wilde veranderen. Een revolutionaire geste die aan de weg stond van een dictatuur van de rede die jarenlang wereldwijd het karakter van de nieuwbouw bepaalde. Inderdaad een revolutie, deze flat. Een Franse bouwrevolutie. Met een guillotine op je balkon. En Corbu als Robespierre.

---

Het Corbusierhaus werd tussen 1956 en 1958 gebouwd. Aanleiding was de internationale bouw-tenstoonstelling Interbau. Met de deze brutalistische flat wilde West Berlijn een statement maken tegenover de nieuwbouw Oost Berlijn. Een wat rare keus, want als het om dressuur van de massa ging betekende dit in ieder geval gelijkspel. En een voorvechter van de democratie was hij nou ook weer niet. Corbu vond het toegewezen kavel (in het huidige Hansa Viertel) echter te klein en mocht na veel getouwtrek op deze locatie bij het Olympia Stadion zijn gang gaan. Zoals in de vorige column vermeld liep ook dat niet zo vlekkeloos. Als troostprijs voor de onsympatiheke architect was het wél even de grootse flat van Europa.
De 530 huurappartementen in de kolos werden in 1979 omgetoverd tot koopwoningen. Daarbij werden ook de meeste inhumaan kleine badkamertjes naar moderne hygiënische proporties omgevormd. In 1994 kreeg het gebouw een monumentale status. Dat maakte de kolos tot een verwend kind dat sindsdien word geknuffeld en gepamperd op een wijze waar zijn betonnen afstammelingen in probleemwijken in heel de wereld alleen maar van kunnen dromen.
Adres: de flat lag oorspronkelijk aan de Reichssportfeldstraße. Die ongemakkelijk naam werd in 1997(sic) veranderd naar het huidige Flatowallee 16-858. Beste te bereiken met de U Bahn, halte Olympiastadion.

Corbusierhaus op de kaart van Google Earth