De Prins Willem Alexander Brug domineert het rivierenlandschap oostelijk van Tiel. De enorme snelwegbrug is volledig van beton gemaakt. Zelf de bij hangbruggen in een sierlijke boog lopende tuien bestaan uit beton! Mooi is het niet geworden: de kolos bezit een plompe vormentaal die herinnert aan de grauwe wereld van Fishertechnik : grijs, doelmatig, maar verder volkomen fantasieloos. Een product uit de belevingswereld van enthousiaste nerds die vergeten zijn dat de wereld niet alleen uit cijfers bestaat.

De brug verbindt twee gebieden die niet als economische krachtpatsers bekend staan: Neder-Betuwe en Land van Maas en Waal. Dat was in de jaren ’60, toen de planvorming begin, ook al zo. Daarom ontstond daar de wens om een brug over de Waal te bouwen om de economisch achtergebleven regio in de vaart der volkeren op te stuwen.

Na jarenlang gesteggel over de locatie -bij Ochten of bij de Betuwe-metropool Tiel- werd tenslotte gekozen voor een compromis: precies in het midden. Een wat bizarre en geïsoleerde plek waar eigenlijk niemand er wat aan had. Zo kon het gebeuren dat de plaatsten Echteld en Beneden-Leeuwen in 1974 werden verbonden door een vierbaans snelwegbrug waar een gemiddelde metropool jaloers op zou zijn geweest.

Hoewel lokale compromissen de uiteindelijke plaats bepaalden, paste de brug goed binnen de sfeer van het Structuurschema Hoofdwegennet uit 1966 dat beoogde een uitgebreid wegennet aan te leggen om de verwachtte, en toen zelfs verwelkomde groei van het autoverkeer op te vangen. Het had het land onder een soort visnet van autosnelwegen doen verdwijnen. Samen met brug over de Maas had de Prins Willem Alexander brug (PWAB) goed in een geplande snelweg van de A15 naar naar Oss gepast.

Uiteindelijk ging het allemaal niet door. Het besef drong door dat ongebreidelde welvaartsgroei ook zijn schaduwkanten had. In een tijd waarin wetenschappers nog serieus werden genomen was het rapport van de Club van Rome Grenzen aan de groei niet aan dovemansoren gericht!  Zo kwam er slechts een geïsoleerd stukje van zo’n route gereed: de gigantische maar eenzame vierbaans PWAB met op-en afritten.

De brug was duur en moest door tolheffing betaald worden. Doorgaans werkte dat goed met verbindingen die in een behoefte voorzagen, maar blijkbaar was die hier afwezig. Auto’s bleven weg. Niet vreemd natuurlijk: de brug had weliswaar een aansluiting op de A 15, maar eindigde tussen Beneden- Leeuwen en Wamel op een landweggetje… Pas toen de tolhuisjes in 1995 verdwenen nam het verkeer wat toe. Een zinvolle aansluiting met het hoofdwegennetwerk is nooit echt gerealiseerd. De dure nietsnut haalde alleen even het nieuws toen bleek dat inventieve streekbewoners een een enorme weedplantage in de betonnen koker hadden gehuisvest. Al met al een CV waarmee de ‘brug van niks naar nergens’ succesvol naar een plaatsje in de categorie ‘grote nutteloze werken’ zou kunnen solliciteren.

Ook de gewenste ontwikkeling van de regio lijkt niet geslaagd te zijn. Gelukkig maar. De brug blijft zo een merkwaardig en in alle opzichten misplaatst object in het schitterende landschap waar de vooruitgang en modernisering nooit echt zijn doorgedrongen. Dat contrast maakt de volkomen rationele brug een prachtige getuige van het zenit van een optimistische tijd waarin zorgen om het leefmilieu nog geen rol speelden.

Die cultuurhistorische betekenis geeft de brug een waarde die zijn beperkte nut ruimschoots compenseert: de storende aanwezigheid van dit ongewoon lelijke relict van het het ongebreidelde vooruitgangsoptimisme maakt in één oogopslag duidelijk wat er kan gebeuren als je zorgen om het leefmilieu niet serieus neemt én je lokale belangen laat prevaleren boven algemeen welzijn. Grenzen aan de groei is in beide opzichten helaas nog steeds actueel. Omdopen tot Gretta Thunberg-brug lijkt me een mooi statement om die zeggingskracht te vergroten. Onbegrensde groei van dát idee is dringend gewenst.

---

De PWAB is groot: de brug meet 1419 meter, de overspanning 267meter en de pijlers steken ruim 57 meter de lucht in. De planning voor de brug begon in 1966, in 1974 werd hij geopend. Hoewel de brug geheel van beton is, zijn de tuien van staalkabels die met beton zijn omgeven. Mooi of lelijk, in ieder geval een voor Nederland unieke constructie. De vierbaans snelwegbrug had van meet af aan een aansluiting op de A 50, maar eindigde tussen Benden- Leeuwen en Wamel op een landweggetje. Zowel door rijk als provincie werd de brug eigenlijk niet waargenomen en speelde geen rol meer bij latere wegenplannen. Pas door de voltooing van de A 322 (Maas-Waal weg ) in 2011 werd het geïsoleerde stuk snelweg een zinvolle schakel in een groter vervoersnetwerk. Grenzen aan de groei is een toegankelijk en actueel document dat gratis te lezen is op de site van de onvolprezen Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren