Vanuit de trein naar Amsterdam heb je bij station Maarssen uitzicht op het historische stadshart van Maarssenbroek. Een verzameling onthutsend lelijke gebouwen met de naam Bisonspoor. De naam heeft niets met de verwoestende uitwerking van het langstrekken van een kudde bisons te doen, maar is een verwijzing naar de ligging aan de spoorlijn. Wie op het idee van een bison is gekomen weet ik niet. Want het beest heeft hier niets te zoeken. Mensen trouwens ook niet.

Dat was oorspronkelijk wel de bedoeling. Bisonspoor was het noodzakelijke sluitstuk van de wijk Maarssenbroek. De woonwijken van deze nieuwbouwwijk werden in allerijl uit de grond getampt, maar de voorzieningen lieten op zich wachten. Rond 1980 werd de dreiging een slaapstad te worden opgeheven door de bouw van een stadshart. Dat service-eiland in de zee van nieuwbouwwijken kreeg alles wat het hart begeerde: winkelcentra, flats, kantoorgebouwen en zelfs een politiebureau

Kloppend hart werd natuurlijk het winkelcentrum. Een overdekte inkoopbunker die als een soort mini- Hoog Catherijne zijn omgeving domineerde. Want net als het grote broertje in Utrecht was ook dit winkelwalhalla van verre zichtbaar door de kantoor- en woontorens die op- en rond het complex werden gebouwd.

Hun aanstootgevende uiterlijk is onlangs verdwenen onder een decente bekleding die ze geschikt maakt voor de volgende eeuw. De zo ontstane nietszeggendheid van deze plek maakt een bezoekje de komende 20 jaar overbodig. Er zijn echter gelukkig nog spannende restanten van het origineel aanwezig die een safari door het Bisonspoor nog steeds tot een bijzondere belevenis maken.

Tijd voor een wandeling dus.

De beste beleving krijg je door met de trein te arriveren. Vanaf het perron ontvouwt zich een weergaloos panorama op de historische skyline. Optisch gekaderd tussen het bemoste perspex dak van het station en een vakkundig volgekliederde wand staat een betonnen kantoortoren uitnodigend te wachten op een bezoekje.

Wandel je er naar toe dan heb je een prachtige blik op het parkeerdek dat als een betonnen schildpad zijn omgeving domineert. Via het gezellige Tango-tankstation op de hoek krijg je een indruk hoe van de subtiele inpassing van het stadshart met zijn omgeving werd gerealiseerd. Goedkoop gebouwde laagbouwflatjes zorgen een vloeiende overgang tussen urbane grandeur en suburbane kneuterigheid. Hun eenvormigheid zorgt in het hele Bisonspoor areaal voor een verbindend element zodat verdwalen dat zelfs op deze beperkte oppervlakte een reële mogelijkheid is.

Het plein tussen parkeerdek en winkelcentrum is waarschijnlijk bedoeld als pendant van een dorpsplein. Hoewel er al flink is gerenoveerd staat vol met troep, geparkeerde auto’s en is van een ontluisterende treurigheid. De originele situatie is nog goed te beleven aan de spoorzijde waar het plein wordt afgesneden door de muur van het parkeerdek.

Naast de met ruwe betonplaten gemarkeerde ingang naar de onderwereld staat een gekleurde constructie die wel wat weg heeft van een defecte guillotine. Als je ontdekt dat dit een trap naar het bovenste parkeerdek is wordt de moeite ruimschoots beloond met een prachtige blik op het klapstuk: de leegstaande kantoortoren. De gebroken vensters in de brutalistische betonelementen verraden dat hij zijn langste tijd gehad heeft. De ooit met stalen-buizen-kunst opgefleurde ingang geeft optimistisch aan dat het geheel verhuurd is. Een forse platgetrapte rat pal voor die entree geeft een wat realistischer beeld van de situatie.

In de steeg tussen de Aldi-Heyn’s van het nieuwe winkelcentrum en de parkeergarage belandt je bij de zuidzijde. Je kunt je agressie hier kwijt in de Bison-bowling (sic) of een slijterij. Wie dat wat te uitbundig doet doet komt waarschijnlijk terecht in het absolute hoogtepunt van Bisonspoor: het politiebureau.  

Het gebouw staat aan de rand van het gebied en is gebouwd uit grijze betonsteen. Het bezit een aparte vormentaal die meer doet denken aan een familiehotel met pannenkoekenhuis dan een politiebureau. De uitnodigende ingang en de imitatie van een soort rieten dakje moesten waarschijnlijk de ooit passend geachte slagzin ‘de politie is je beste vriend’ kracht bijzetten. Er is helaas geen terras.

Lang kunnen we er niet meer van genieten. Het sosjaale jaren ’70 knuffel-politiebureau en de andere markante resten van Bisonspoor maken straks plaats voor een set forse woontorens. De maquette ziet er alvast feestelijk uit. Hun slagschaduwen zullen vast helpen om de uitzinnige winkelvreugde die dit stukje stad vanouds kenmerkt nog een tandje op te voeren. Tot die tijd loont het absoluut om nog even uit de trein te stappen om snel een safari naar dit naar dit dubieuze service eiland te ondernemen. Daarna kan de reiziger op het spoor gewoon op z’n telefoon blijven staren om nostalgisch herinneringen op te halen. Bijvoorbeeld bij dit blog.

---

Bisonspoor werd gebouwd begin jaren tachtig. Het winkelcentrum opende de deuren in 1981. Het is een opvallend element in de reeks woonwijkjes van Maarssenbroek. Ze hebben hebben elk een uitheems dier als naamgever en zijn zo gezamenlijk een goede representant van de manie voor onbegrijpelijke straatnamen die dat tijdvak kenmerkte. Wie na een bezichtiging van Bisonspoor de smaak te pakken heeft gekregen kan er zijn hart ophalen. Er is zelfs een Zebraspoor! Wie veilig op safari wil doet er wel goed aan eerst een zebrapad te zoeken, want de toegang tot de architectonische dierentuin wordt doorsneden door brede autowegen.

---