Aan de Juliana van Stolberglaan in Den Haag staat een groteske grijze ruïne. Hoewel het hier om een conservatorium gaat, is conservatie niet echt aan de orde. Het gebouw verdwijnt omdat er geen passende herbestemming voor kan worden gevonden. Dat is wel vreemd: gebouwd in 1980 is het pas 43 jaar oud. Te vroeg voor een pensioen, te jong voor de monumentenlijst en blijkbaar ongeschikt voor een passende herbestemming. Sloop dus.

De levensloop van het bouwwerk is in dat opzicht een goede afspiegeling van het ongewisse beroepsperspectief dat een muziekstudent boven het hoofd hangt: muziek is topsport en het valt niet mee  lichamelijk fit je pensioen te halen. Ook lukt het de specialistisch opgeleide musici niet altijd om vanuit die carrière een (alternatief) marktconform bestaan op te bouwen.

Zelfs wie een vaste baan bemachtigd is zijn leven niet zeker. Symfonieorkesten, dans-en operagezelschappen staan immers niet hoog op het verlanglijstje van de hardwerkende Nederlander als het gaat om de besteding van z’n zuurverdiende centjes. Auto’s en wegen wel. Wat dat betreft is de beoogde opvolger van het conservatorium een teken aan de wand: het maakt plaats voor het hoofdkantoor van de ANWB.

Het gebouw werd in 1980 als conservatorium geconcipieerd. Mooi of niet, het markante bouwwerk was een kind van zijn tijd. Hoofdkleur was grijs en de dominante bouwmaterialen waren betonstenen en betonbalken. De vormgeving had een afwerend uitstraling. Uitstekende betonplaten en ramen als schietsleuven gaven de indruk dat hier iets verdedigd moest worden. Wat precies is mij onduidelijk.

Het Haags conservatorium was een grote speler in het Nederlandse muzieklandschap en werd bekend door zijn rol in de moderne muziek. Een hele generatie moderne componisten zette zich als luidruchtige avant garde af tegen de traditie en zocht ongeremd naar nieuwe muzikale werelden. Je vraagt je gezien dat heroïsche verleden dan ook af waarom dit gebouw niet onmiddellijk op de monumentenlijst is beland. Dat heeft natuurlijk te maken met de vereiste minimumleeftijd van 50 jaar. Geen reden tot treurnis trouwens. Eerder is het een passende en logische hommage: een echte avant-garde streeft onbaatzuchtig naar idealen. Niet naar roem. En die doe je dus onrecht door hem te musealiseren in steen.

‘Karakteristiek voor de Haagse School is luide, agressieve, ritmisch energieke muziek die wars is van elk neoromantisch sentiment en dikwijls versterkt of elektronisch gemanipuleerd wordt‘

En hoe zit het met de muzikale erfenis? Omdat ik zelf musicus ben weet ik dat smaak persoonlijk is en objectieve uitspraken over bestaansrecht en kwaliteit van muziek in brede zin eigenlijk onmogelijk zijn. Wel is er iets objectiefs over de receptie daarvan te zeggen. Die was zacht gezegd niet overal even positief. Moderne muziek werd licht dwingend opgelegd maar niet door iedereen als weldadige ontwikkeling waargenomen. Deze door een deel van het publiek en musici als ‘piep kroink muziek’ betitelde muzikale expressie leidde tot steeds legere zalen en een groot aantal ziekmeldingen in orkesten. Het einde van het gebouw past prachtig in die traditie. De sloopwerkzaamheden ontlokken aan het gebouw geluiden die in zijn bouwtijd beslist subsidiabel waren geweest en waarschijnlijk moeiteloos het Holland festival hadden gehaald.

Er hoeft dus niemand een requiem te schrijven. Dit gebouw zingt z’n zwanenzang gewoon zelf. Zonder subsidie, zonder musici en zelfs zonder componist. Een betere versmelting van muziek en maatschappij zul je niet snel vinden. Ga dus snel luisteren voordat het te laat is.

---

Het Haags Conservatorium (Koninklijk Conservatorium) werd gebouwd door architect Leon Waterman en in 1980 geopend door koningin Beatrix. Het gebouw bevatte een concertzaal, dansstudio’s en talloze les- en studieruimten waar allerlei spannende dingen plaatsvonden. Samenspel kent immers vele vormen. Het gebouw, gelegen op de hoek van de Juliana van Stolberglaan en de luidruchtige Utrechtse Baan, probeerde het verkeersgeluid buiten te houden, maar verbeeldde tevens muziek: De vijf verdiepingen symboliseren de lijnen van een notenbalk en zijn in de vorm van glazen erkers van tonen voorzien. (1e foto galerij hieronder). ik kom dan snel lezend op: f/e-d-b-Gmin-d (illustratie). Klinkt als een lijzige stationsbel-speel maar na. Een wat teleurstellend muzikaal statement voor deze pechvogel onder de conservatoriumgebouwen.
Gelukkig verschaft de huidige situatie ons een prachtig muzikaal motief dat het onfortuinlijke gebouw vaste plaats in het standaardrepertoire garandeert: Es-C-D-H : Sloop Conservatorium Den Haag. Zó nauw verwant aan Sjostakovitsch’ bekende en deprimerende D-Es-C-H motto dat deze twee zielepieten van de 20e eeuwse muziekgeschiedenis voor altijd onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. En altijd met volle zalen.

Uitgebreide rondgang rond conservatorium (juni 2023)