Op de A3 langs Düsseldorf passeer je het bekendste dal ter wereld: het Neanderthal. De naamgever van de iconische oermens die we allemaal zo goed kennen van schoolboekjes, carnavalskostuums en het gedrag van sommige collega’s .

---

Hoewel je er een Neanderthal Kindergarten, een Neanderthal-Bad en zelfs een gelijknamig S-Bahn stationnetje aantreft betekent dat niet dat de holbewoners zich als een soort paradijselijke parallelle gemeenschap diep in de vallei hebben doorontwikkeld. Het café Neandertal-No.1 terras doet weliswaar behoorlijk primitief aan, maar het is gewoon gebouwd door ons. De Homo Sapiens die de arme neanderthaler ooit hardhandig weg heeft gevolueerd.

Het prehistorisch vormgegeven terras van cafe Neandertal Nr.1.

Jarenlang werd geconcludeerd dat wij dat deden omdat we door ons hoge voorhoofd natuurlijk superieur waren aan de laagschedelige sufferd met z’n oerdomme blik die zo trots was op z’n grote knots. Dat beeld is inmiddels behoorlijk gekanteld. We hebben een tijdje samen op de aarde rondgewandeld en er wordt soms beweerd dat de Neanderthaler op sommige punten superieur was. We delen zelfs zo’n 2% van ons DNA omdat we het in het verre verleden met elkaar blijken hebben gedaan. Hopelijk met wederzijdse instemming en zonder grensoverschrijdend gedrag. Als moleculair stukje erfzonde bezitten we elk een stukje DNA dat, afhankelijk van de interpretatie, voor kaalheid zorgt, hooikoorts veroorzaakt of juist tegen jeugdpuistjes helpt.

De evolutie gaat door: de neanderthaler in diverse rollen.

Op het geestelijke vlak wordt geopperd dat de vermeende bosaap van weleer waarschijnlijk vredelievend was, geneigd tot compromissen en waarschijnlijk zeer kunstzinnig. Kortom: de ideale spiegel voor ons eigen zondige bestaan. Volop fris materiaal voor een kritische beschouwing van ons eigen gedrag dus!

Zo is de stompzinnige woudaap van weleer in rap tempo cultureel geëvolueerd tot een soort zachtaardige zielepoot als zoveelste slachtoffer van de beschaving. Hij maakt als eerste misbruikte minderheid uit de evolutiegeschiedenis waarschijnlijk een goede kans kans op een excuus van de Verenigde Naties.

Dat is eigenlijk helemaal geen gekke gedachte als je wat gangbare criteria daarvoor even op een rij zet: genocide, ongewenste intimiteiten en discriminatie op ras. De vanuit een homo sapiens-perspectief geschreven geschiedenis en de verbeelding in films en literatuur vormen een narratief dat als schoolvoorbeeld van cultural appropriation kan gelden. De uitgemoorde stumper is nog slechter behandeld dan Zwarte Piet!

Met de boetedoening is al een voortvarend begin gemaakt. De verzameling botten (want meer is de neanderthaler in feite niet) is getransformeerd tot een politiek correcte multi-culti knuffelpop die in diverse uitvoeringen overal wat wezenloos grijnzend op affiches prijkt. Zonder dat frame zou hij waarschijnlijk voornamelijk als gevaarlijke kinderlokker worden herkend.

Of de zielige holbewoner echt zo kunstzinnig was als allerlei bevlogen interpreten beweren zullen we wel nooit weten. Wel is zeker dat hij zijn naam dankt aan een componist. Het Düssel dal- want dat is het eigenlijk- is namelijk vernoemd naar de componist Joachim Neander die in 1650 Bremen ter wereld kwam. Die naam komt van het Duitse Neumann. Dat klonk een beetje te volks zodat het vergriekst werd tot neos andros: neander.

Neander was als student een losbol, maar kwam na een bezoek aan een strenge dominee tot inkeer en werd een nieuw geboren christen. Gezien Neander’s centrale plaats in de evolutieleer overigens een wat ongelukkige samenloop van omstandigheden… Na een verblijf in Frankfurt preekte hij in Düsseldorf. De inhoud van zijn preken wekte zoveel wrevel bij zijn concurrenten dat hij openluchtvieringen in het romantische Düsseltal ging houden. Na teruggekeerd te zijn naar Bremen stierf hij daar op 30 jarige leeftijd aan de pest. Die lage leeftijd is waarschijnlijk de enige overeenkomst met de gemiddelde Neanderthaler. En hoewel een van zijn teksten later als basis van een tekst van een Bach-Kantate (BWV 137) zou dienen, maakt zijn ouvre beslist géén 2% van het DNA van de kerkmuziek uit.

Zijn belangrijkste verdienste werd zodoende de naamgeving aan een oermens. Het is wel de vraag of hij die daar postuum een dienst mee heeft bewezen. Een evolutieslachtoffer dat naar een onbetekenende godsdienstwaanzinnige componist werd vernoemd en daardoor de naam ‘nieuwe mens’ draagt… Dat is bijna een trap na. Beroerder had de naam eigenlijk niet gekozen kunnen worden worden.

Ja, de sympathieke holbewoner is zelfs in dat opzicht een ontzettende loser geworden.

---

Het Neaderthal is zo’n plek waar werkelijk helemaal niets te zien valt. Er is namelijk niets overgebleven van de plek waar in 1856 de eerste oermens werd gevonden. De kalkrotsen die het ooit tot een prachtige rotskloof maakten zijn in de 19e eeuw op een klein fragmentje na helemaal afgegraven tbv. de industrie in het nabijgelegen Ruhrgebied. In het gapende gat van de voormalige steengroeve staat nu een ‘Erlebnisturm’. het topje markeert ongeveer de plek van grot waar de botten in 1856 werden ontdekt. De door een door een gigantische kopie van een schedeldak bekroonde toren is -na betaling -door een set geautomatiseerde poorten te bezoeken. Leuk detail dat uitgerekend in een evolutiemuseum personeel is weg-geautomatiseerd. Dat belooft nog wat. Verder is er nog wat andere nering rondom de beroemde bewoner: een museum, een paar restaurants en een Erlebnispark waar je tot in de verre toekomst de nieuwste interpretaties van onze voorouder kunt beleven.
Adres: Neanderthal, tussen Düsseldorf en Wuppertal. De routeplanner doet de rest.