Wie de Franse grens passeerde en een toiletbezoek moest afleggen werd tot voor kort op een onaangename verrassing getrakteerd. De vertrouwde Nederlandse toiletpot was nergens te bekennen en je werd geconfronteerd met een keramische bak met een gat in een midden. Een gebruiksaanwijzing was er niet. Dat was toch niet de vorm van natuurbeleving die je had verwacht toen je in de vakantiefolder keek.

Het shockerende lege hok had een naam: hurktoilet. Bekend onder de naam Frans toilet en in Frankrijk onder de naam Turks toilet. De vorm had wat variaties, maar het principe was altijd hetzelfde en ontzettend simpel. In het midden was een gat. Daar moest het dus in. Aan weerszijden waren dan weer allerlei vindingrijke reliëfs die dat proces in goede banen moesten leiden. Hoe simpel ook, als goed getrainde gebruiker van het beschavingsproduct toiletpot met een poepdiploma van de kleuterschool op zak was dit toch wel even schrikken.

Op deze onaangename uitscheidingsplaats scheidden zich ook de geesten: de een vond het walgelijk, de ander verdedigde het met allerlei rare argumenten. Want hoewel de hurkplee een reisje naar de middeleeuwen scheen te zijn, waren er altijd wel wat mensen in je omgeving die het primitieve hok bejubelden. Het hurkend uitscheiden scheen allerlei voordelen te hebben. Een betere stoelgang en zelfs preventie van aambeien. Ook de hygiëne was dik in orde: door het ontbrekende bilcontact met een bril was er juist minder kans op overdracht van bacteriën! En tenslotte was de ruimte door de prehistorische vormgeving natuurlijk ook bijzonder makkelijk schoon te houden.

Wel een rare claim. Bullshit eigenlijk. Letterlijk. Want een bezoekje aan dat hygiënisch superieure kakwalhalla liet een hele andere indruk achter. Laten we dus maar even een reconstructie doen:

Deurtje open. Rondom de hurkplaat ontvouwt zich een stukje sanitaire wereld dat optisch en aromatisch gedomineerd wordt door zijn functie. Plamuur, tegels en voegwerk zijn op indringende wijze verweven met de sanitaire prestaties van zijn gebruikers. Hier was geen schoonhouden meer aan. En het gebeurde natuurlijk ook nooit.

Dan beslissen wat er gedaan moet worden: grote boodschap/kleine boodschap. Als man had je het makkelijk: goed mikken en met een beetje geluk verdween de het grootste deel dan van het vocht dan wel in de donkere opening. Maar ook dat was lastiger dan het lijkt.

Dít zwarte gat had weinig met astrofysica en nobelprijzen te maken. Als middelpunt van een glibberig sanitair universum trok niet aan, maar stootte af. Afstand houden dus! Omdat het niet meevalt met je ogen dicht en een hand op je neus een op maximale afstand in een gat te mikken leidde dat meestal tot een ongecontroleerd spetterfestijn waar de drip-paintings van Jackson Pollock maar magertjes bij afsteken.

Een grote boodschap had hetzelfde artistieke resultaat tot gevolg, maar dan aangevuld met pastelkleurige spetters op wanden en kleding. Soms gaven vrolijk ronddrijvende roze of witte toiletpapiertjes het geheel nog een subtiel accent dat de ondergelopen drabbige bak een beetje deed lijken op een van de versies van Monet’s Waterlelies.  Vreemd eigenlijk dat impression ‘Indruk’ in plaats van ‘uitdrukken’ betekent. Doet er ook niet toe. Op deze plek lukte het allebei niet zo goed.

Zo’n sanitaire totaalbeleving is tegenwoordig niet meer zo vanzelfsprekend. In Frankrijk is het nationale Gesamtkunstwerk hurkplee in hoog tempo aan het verdwijnen ten gunste van een Europees gecertificeerde WC-pot. Met de voorgeschreven afstand tot de wanden en een leuk muziekje. En natuurlijk een replica van de waterlelies aan de muur. Grands sites de France…   

---