Na de oorlog werd krampachtig geprobeerd alle levensfasen te verankeren in bebouwing. Vanuit die gedachte ontstonden flats om jonge vrouwen de kans te geven op zichzelf te wonen. Ter vóórbereiding van het huwelijk natuurlijk, niet als doel! Dat latent subversieve stukje vrijheid werd in toom gehouden in een woonvorm die het midden hield tussen een klooster en gevangenis en als een soort betonnen anticonceptiepil moest functioneren. De hunkerbunker.
Die eerste speciale flats voor ongehuwden ontstonden rond 1960. Dat was in het verzuilde en traditionele Nederland een gedurfde en revolutionaire stap. Vroeg? Helemaal niet. De bevrijdingen van de jaren zestig speelden zich vooral ín dat decennium af, en niet ná 1968. Het echte moeilijke werk was toen al grotendeels geklaard door naamloze pioniers die door de ’68-ers waarschijnlijk als burgerlijk zouden zijn bestempeld. Die bekende naschok van studentikoze ontevredenheid had zonder al die gebeurtenissen van daarvoor misschien niet eens plaats kunnen vinden.
Maar terug naar de kern: veel vrijgezellenflats wijken wat bouw betreft weinig af van een gewone flat. De kreet hunkerbunker is wat dat betreft vrij accuraat gekozen. Soms zijn ze groots opgezet, zoals in Utrecht, maar meestal zijn het troosteloze flats die de zondige onvolmaaktheid van het ledig bestaan ook bouwkundig articuleren. Zusterflat Huize Bloemekamp in Den Bosch maakt dat sympathieke concept in één oogoplslag duidelijk.
Een echte hunkerbúrcht vond je in Arnhem. Daar werd voor de aankomende verpleegsters van het toenmalige gemeenteziekenhuis een aparte zusterflat gebouwd. Alleen voor alleenwonende dames natuurlijk. Herenbezoek niet toegestaan! Om dat te waarborgen was het gebouw omringd door een gracht die ter ere van de opening in 1966 door burgemeester Matser met goudvissen werd gevuld.
Die gracht was een goed idee, want het is onbekend hoeveel minnaars verblind door hun begeerte van de gladde wanden zijn gestort.
Het kan behoorlijk zijn opgelopen, want het gebouw stond al gauw bekend als de toren van de blauwe hoeren. Helikopterpiloten van de naburige luchtmachtbasis Deelen vlogen rondjes rond het dak om met wederzijds genoegen de dames te begluren.1 Toen de zusters rond 1970 gezelschap kregen van broeders was het hek van de Dam en kon zich hier een modern Sodom en Gomorra ontstaan waar zich taferelen hebben afgespeeld die zelfs het oude testament niet hebben gehaald. En voor geslachtsziekten hoefde je toen -zeker met een ziekenhuis naast de deur- natturlijk nooit bang te zijn.
Dat gold in gewijzigde vorm ook voor Huize Bloemenkamp in Den Bosch waar jonge verpleegsters in katholieke geest werden voorbereid op hun werkende leven. Ze losten de zusters af die dit werk voordien hadden gedaan en er heerste dan ook nog een streng regime. Tot in de jaren tachtig werd wie bezoek had om 11 uur via een telefoontje van de mentrix gesommeerd dat naar buiten te zetten2. Feestjes in de oergezellige gemeenschappelijke (nee, geen gemeenschaps-) ruimte duurden tot maximaal 11 uur. Er werden ook platen gedraaid. Alleen singletjes waarschijnlijk.
Mannen woonden er later ook, maar ze waren door een leegstaande verdieping van de dames gescheiden. Het is echter de vraag of dit cordon sanitaire wel het beoogde effect heeft gehad. Het is dan ook niet uitgesloten dat sommige tot het uiterste gedreven aspirant verplegers hun vleselijk utopia juist daar in volle hevigheid hebben gerealiseerd.
Hunkeren toen en nu
Hunkerbunkers waren een broeierig onderdeel van het in architectuur vertaalde levenspad zoals dat in naoorlogs Nederland werd uitgezet. Uitgehunkerd? Of een baan? Of toch zwanger? Dan door naar voor een andere levensfase gepland onderkomen.
Z’on gebouw is tegenwoordig ondenkbaar. Stigmatiserender kan het niet! De gemiddelde woke-jongere zou het zonder pardon in de fik steken. De hunkerbunker is dus dan wel passé, maar gehunkerd wordt er natuurlijk nog steeds. Tegenwoordig vooral op social media. Weer vanouds keurig verzuild door een opdeling in geslacht, uiterlijk, en alle ander kenmerken die mensen van elkaar laten verschillen. En een mentrix is er ook nog: er is uitstekend toezicht door een techbedrijf naar keuze.
Wie de boeiende wereld van het hunkeren wil betreden moet goed zoeken. Voormalige Hunkerbunkers verdwijnen in hoog tempo: die in Arnhem is in 2020 afgebroken en in Den Bosch wacht Huize Bloemenkamp na aanvankelijk voorgenomen sloop een nieuwe bestemming als appartementencomplex. Voor het zover is is een bezoek zeker de moeite waard. Niet te missen aan de hoek Tolburgstraat en Zuid-Willemsvaart. Twee wat minder spectaculaire voorbeelden blijken het wat langer vol te houden: De RVS-flat in Blijdorp bestaat nog steeds en de flat op het Oudenoord-Utrecht is zelfs, juist door die functie als vrijgezellenflat, tot monument verklaard. Andere hunkereenheden gaan nu door het leven als onbetekenende appartementencomplexen. Als de oorspronkelijke bewoners nog niet uitgehunkerd zijn zullen ze wellicht ooit automatisch dienst gaan doen als bejaardentehuis.
Troosteloos Optimisme 