Deze bunker staat bij een kruispunt in Amersfoort. Zoiets is meestal niet bijzonder. Maar hier wel. Want wie er een kaart op na slaat uit de oorlog ziet dat er op dat punt nooit en bunker stond. Na de oorlog trouwens ook niet. Hoe kan dat?

Vlakbij ligt het Valleikanaal. Dat loopt in een boog rond Amersfoort en markeert grofweg de loop va de Grebbelinie. Een deel van daarvan werd in 1939 en 1940 van kazematjes voorzien om de Wehrmacht tegen te houden. Meestal waren die van het zogenaamde type S3, beter bekend onder de naam Stekelvarken. Geknikte frontpartij met drie schietgaten. De bijnaam dankten ze aan de stukken betonijzer uit het gebouwtje staken. Ze waren er in een paar smaken: met ingang achterin of met eentje bovenop- zoals deze. De Grebbelinie dateerde (sic) uit de 18e eeuw en er werden rond de 100 van deze kazematjes gebouwd. Al met al resulteerde dat in een weerstandskracht die vooral een homeopathisch karakter had.

Echte stekelvarkentjes zijn in de natuur beter bestand tegen vijanden hun betonnen naamgenootjes. Die waren makkelijk te raken en het beton was niet meer van de toen vereiste dikte waardoor het al snel een soort doodskisten werden. Er waren zelfs soldaten die voor hun eigen veiligheid de wapens naast hun bunkers opstelden. Terecht, want ook in het Denkschrift über die Niederlandische Landesbefestigung waarin de bezetter onze inspanningen analyseerde, werd ze niet bijster hoog gewaardeerd.

Dat gold ook voor de naoorlogse omgang met de talloze bunkers die waren overgebleven. Ze werden stiekum hergebruikt (alleen degelijke Duitse bunkers) en soms gesloopt of onder de grond gewerkt als dat de kosten rechtvaardigde. Verder keek niemand naar de resterende exemplaren om. Hoogstens werden ze dichtgemetseld om allerlei spannende activiteiten van jongeren te ontmoedigen. Er was dus niemand die zich opwond over het feit dat het Amersfoortse stuk van de Grebbelinie geheel van bunkers werd ontdaan.

^{Het wat beteuterde bunkertjes op zijn huidige plaats tussen de Ringweg Koppel en de Zielhorsterweg}.

Bunkers hebben de afgelopen 30 jaar een opmerkelijke herwaardering gekregen. Ze werden beschermd (Nederlandse bunkers eerst) en vormen nu een belangrijk stuk van de toeristische infrastructuur van de gelukkige gemeente die er eentje binnen zijn grenzen heeft. Soms worden ze zelfs liefdevol gerestaureerd en doodgeknuffeld door lokale stichtingen. Zo maken ze uiteindelijk toch nog grote indruk. Niet op de Duitsers, maar op toeristen.

Hoe geliefd deze militaire utiliteitsgebouwtjes tegenwoordig wel zijn werd duidelijk toen in 2017 bij de afbraak van een school in de wijk Kruiskamp een brok beton werd aangetroffen. Een puntgave bunker! Net als een eenzame plichtbewuste Japanse soldaat die nog niet wist dat WO II voorbij was, had hij ongemerkt onder de Professor Groenschool liggen wachten op zijn finest hour.  Het gevaarte werd niet gewoon opgeblazen, maar liefdevol onderzocht en uiteindelijk enkele honderden meters verplaatst naar zij huidige locatie. Bovenop een voormalige Duitse stelling. Er liggen er waarschijnlijk nog een paar ondergronds geniepig op hun kans te wachten, dus als de bunkerliefde niet verwelkt kan Amersfoort zich binnenkort weer prima verdedigen.

Toegegeven, dit type stekelvarken, S3k (met klimkoker), is behoorlijk zeldzaam en de camouflagekleuren zij redelijk behouden, maar toch…Een bunker honderden meters verderop in een park zetten.  En dat terwijl er in de directe meer omgeving meer beton in flats te zien is dan er waarschijnlijk gedurende de hele oorlog in bunkers is verwerkt. Een leuk accent in de betonwoestijn, zeker … Dat had deze buurt nou nét nodig!

De omgang met bunkers als cultuurhistorische objecten Is interessant. Zo interessant zelfs dat ik er op afstudeerde. Meer weten? Lees dan dit artikel. Wie daarna nog niet moedeloos heeft afgehaakt kan zich verder vermaken met mijn doctoraalscriptie waar die boeiende materie tot in de details uit de doeken wordt gedaan.