De Mammoetwet betekende niet alleen in revolutie in het onderwijs, maar was ook de opmaat voor de productie van enorme scholengemeenschappen. Zo’n echte leerfabriek was het Katholiek Gelders Lyceum (KGL). De meeste scholengemeenschappen uit de jaren ‘70 zijn geen wonderen van schoonheid en het KGL was beslist geen uitzondering.
De technocratische onderwijsbunker verwerkte jarenlang hordes scholieren uit Arnhem en wijde omgeving. De naam Lyceum was een beetje misplaatst, want er waren zowel een VWO, een HAVO en MAVO in gevestigd. Helemaal in lijn met het collectieve onderwijsideaal uit die tijd. Dat het mixen toch niet altijd zo soepel ging was goed te merken in de aula, waar iedere onderwijslaag toch gewoon zijn eigen plekje had. Ook het klassenverschil tussen de leerlingen, behoorlijk geprononceerd door de ligging bij de luxe wijk De Hoogkamp, werd ondanks alle idealen niet zo eenvoudig overbrugd als de bedenkers gehoopt hadden.
Het uiterlijk van de leerfabriek was volkomen sfeer- en smakeloos. Het had net zo goed een willekeurige strafinrichting kunnen herbergen en sommige leerlingen zullen dat wellicht ook zo ervaren hebben. Enig persoonlijk lichtpuntje in de anonimiteit was de liefde voor olifanten van de vriendelijke rector – een sympathiek trekje dat overigens niets met de Mammoetwet te maken had-. Iets katholieks straalde de architectuur niet uit. Behalve dan misschien de verwijzing naar eeuwige duisternis in het hiernamaals die dat geloof ooit voor zondaars in petto had.
Die was in het interieur prima te beleven. Daar blonk de rationele onderwijsdoos uit door neerdrukkendheid en somberheid. De lange duistere gangen waren volkomen sfeerloos en bedekt met donker linoleum. De wanden bestonden uit ruwe betonsteen en de plafonds uit donkere schrootjes of riettegels. Standaardkleuren waren donkergroen, donkerblauw, vreemd oranje en een soort non-descript geel waardoor het er, ondanks de grote ramen, toch altijd leek te schemeren. Om de sfeer compleet te maken was de geur van vetlederen schooltassen en slechte parfums permanent ingebed in de toentertijd (1980-1986) nog vanzelfsprekende zure tabakswalm.
De lokalen waren natuurlijk voorzien van allerlei destijds moderne technische snufjes zoals bandrecorders en cassettedecks. Totaal overbodig, want tegen de tijd dat de meeste leerkrachten eindelijk doorhadden hoe ze werkten waren ze alweer achterhaald. Ik kan me het wanhopige gefrummel met vastgelopen cassettebandjes nog goed herinneren. Zo getuigden ze als troosteloze stukjes technisch afval van de futiliteit van alle optimistische pogingen om leren aantrekkelijker en effectiever te maken.
Het gebouw nam niet alleen de geest flink onderhanden, maar besteedde ook de nodige aandacht aan het lichaam. De school bezat maar liefst drie kloeke gymzalen en een aantal sportvelden. In hun vochtige kleedkamers en doucheruimtes heerste een schrijnend gebrek aan privacy dat tegenwoordig door de huidige generatie terecht als schokkend zou zijn ervaren. De geur trouwens ook.
Sporten kon natuurlijk ook in de buitenlucht. Dat gebeurde op het rode gravelveld en de betegelde sportplaats. Dat gebeurde helaas in weer en wind en was vanuit de klaslokalen uitstekend te zien. Zo konden niet alleen leerlingen, maar ook docenten, de sleur van de lessen wat doorbreken en anoniem hun mening uiten over de al dan niet vrijwillig bewegende sporters. Een duister panopticum zonder kans om je aan het griezelige gezag van de sportcultus te onttrekken… Foucault zou ervan gesmuld hebben.
Op culinair gebied had de school behalve behalve thee en koffie weinig te bieden. Gelukkig waren er tussenuren en was spijbelen toen nog niet zo moeilijk als nu. Wie dat lukte kon dan altijd terecht bij de plaatselijke Vivo op de Stroolaan de waar de eigenaar jarenlang dapper probeerde de sprinkhanenplaag van scholieren het hoofd te bieden. En even verderop was een flink stuk bos waar je de buit rustig kon opeten bij een buitenschoolse spijbelactiviteit. Wie niet ver weg wilde kon op het braakliggend landje naast de school wat rondslenteren of lekker crossen met de fiets over de zandheuvels.
Zuidzijde hoofdgebouw voor de sloop (2011)
Al die leeractiviteiten en scholieren veroorzaakten natuurlijk een enorme slijtage. In 2006 werden die verplaatst naar en nieuwe locatie en viel ook het doek voor het gebouw. Na een kort oponthoud door de aanwezigheid van asbest en vleermuizen werd het in 2014 gesloopt. Het verlaten educatieve complex kwijnde weg en deed, smaakvol opgefleurd door graffiti van begaafde ex-leerlingen, meer denken aan vroegtijdig verlaten kerncentrale dan aan een vooruitstrevende leerfabriek.
De ontstellend lelijke Mammoet-onderwijseenheid is tegenwoordig van de aardbodem verdwenen en onder een woonwijk beland. Zelfs de sportvelden moesten eraan geloven. Ik ben benieuwd of iemand bij het tuinieren ooit nog eens een keiharde softbal of sportschoen tussen z’n bloemen vindt.
Tsja… Het KGL was zo’n school waarvan er honderden bestaan. Alleen deze bestaat niet meer. behalve in allerlei herinneringen. Ik bezocht het tussen 1980 en 1986 en dit was mijn eenzijdige indruk. Gezien het sombere relaas denk ik dan dan ook dat dat het goed is als er meer zijn. Daarom deze digitale gedenkplek. Wie een herinnering, een verhaal of een andere bijdrage wil delen is van harte welkom een reactie achter te laten!
KGL ,Warnsbornlaan Arnhem. De voortzetting van de RK-HBS uit 1921 die eind jaren werd ‘40 omgedoopt tot Katholiek Gelders Lyceum . Nadat het(mooie) pand op de Velperweg verlaten werd betrok de school de leerfabriek aan de Warnsbornlaan. In 2006 vertrok het- inmiddels tot ‘Gelders Mozaïek’ omgedoopte KGL- het gebouw en vertrok naar naar de Berhardlaan in Angerestein. De sloop werd nog even vertraagd door vleermuizen en asbest.
Gerelateerd
Conservatorium Den Haag. 1980-2023.
Aan de Juliana van Stolberglaan in Den Haag staat een groteske grijze ruïne. Hoewel het hier om een conservatorium gaat, is conservatie niet echt aan de orde. Het gebouw verdwijnt omdat er geen passende herbestemming voor kan worden gevonden. Dat is…
Lees verder
De Moriakapel. Een tijdloze noodkerk in Arnhem-Alteveer.
De Arnhemse wijk Alteveer bezit een heel bijzonder bouwwerk: de Moriakapel. Het simpele gebouwtje is op het eerste gezicht niet opmerkelijk, maar het is een unieke getuige van de allervroegste wederopbouw. Het is binnen die categorie zelfs een prachtig eigentijds voorbeeld…
Lees verder
Emmaus-school – Arnhem Cranevelt.
De Emmaus-school is een gewone lagere school. Als er tenminste zoiets als een normale lagere school bestaat. Want we bezoeken er allemaal eentje en dat laat voor altijd een sterke vormende individuele indruk achter. Voor mij is de Emmausschool dus heel…
Lees verder
Het enige dat nog resteert van het complex is de conciërgewoning.
Troosteloos Optimisme 
De lampen en het toneel vond ik wel mooi.
LikeLike
Beste MAJ,
Heb je nog meer foto’s? Ik ben bezig met een autobiografie en ben benieuwd naar het pand van nog wat anderehoeken, cq dichterbij.
LikeLike
Ik heb heel andere herinneringen aan het KGL. Maar dat was uit de periode 1958 tot 1964. KGL gebouw stond aan de Velperweg, met dependances aan de Parkstraat en de Oude Velperweg.
LikeLike
Ik heb met veel plezier op het KGL gezeten. Een persoonlijke sfeer met een mooie mix van oude en jonge leraren een heel goede conciërge en vooral een goede rector. Ik heb begrepen dat na het vertrek van rector Van der Bilt de sfeer achteruit gegaan is.
LikeLike
Topschool was het. Heerlijke tijd.
LikeLike
Wat leuk om die foto’s inclusief beschrijving te zien. Ik was erg teleurgesteld toen ik in een nostalgische bui mijn oude school wilde opzoeken (1982-1989) en een woonwijk aantrof.
LikeLike
Heeft u hierover gesproken met docenten en studiegenoten, tijdens uw studie aan het KGL? Wat was hun reactie? In 1974 / 75 heb ik een keer gespijbeld, maakte een boswandeling met een klasgenoot. Niet met een klasgenote: ik was verlegen. Terug op school werd ik aangesproken door rector / conrector Van de Bildt. Hij zei onder andere: Denk je dat ik voor mijn lol werk in dit betonnen gebouw?
Waarom schrijft u niet ook een artikel over het koor en orkest van het Lyceum? U bent musicus.
Op het Nederrijn College, in Arnhem-Zuid, kreeg ik 1 maal in de week muziekles van de heer Boogaarts.
Lyceum Gelderse weg, Lyceum Warnsbornlaan
De heer Molleman, docent Grieks en Latijn, zong in een koor.
Er zijn (in Nederland) te weinig docenten die muziekles kunnen geven.
Het Gelders Orkest, in 1951
LikeLike
Beste Paul,
Dank voor je reactie! Een leuk verhaal over de reactie van rector van der Bildt. Ik heb zelf geen herinneringen aan een koor en orkest op het KGL, dat was er in de jaren tachtig bij mijn weten niet. Was dat er in jouw tijd? Gelukkig was er wel een jeugdorkest in Arnhem-het AIO. Pas in mij laatste jaar(1986) kwam er weer een project waar er gemusiceerd werd-een opera van Lully. Georganiseerd door een hele leuke nieuwe muziekleraar-ik heb hem jaren later nog eens ontmoet maar ben zijn naam nu helaas kwijt. Wat een bijzondere film van het Gelders Orkest! De naam Jan Oud kan ik me goed herinneren. Zoiets zou tegenwoordig heel gewenst zijn, maar waarschijnlijk niet meer uitvoerbaar. Ik ben ook benieuwd hoe stil dit publiek tegenwoordig zou zijn. Vraag me wel af of het geluid niet van een studio opname afkomstig is-ik geloof best dat men in 1951 ademloos luisterde, maar de kenmerkende bosgeluiden -die in mijn ervaring altijd aanwezig zijn bij een openluchtconcert- ontbreken.
LikeLike
Als je de school zo beschrijft kan het er niet leuk zijn geweest. Toch heb ik er een prima middelbare schooltijd beleefd. Grieks van de heer Buys in een klasje met maar 5 leerlingen en thee en koekjes, de heer Binnendijk voor duits (wegduiken als hij iemand zocht voor een beurt om uit ‘die wichtigsten worter’ op te dreunen), de heer Smit voor wiskunde maar ik had liever Thijs, latijn van de echtgenote van de nieuwe rector, in de tussenuren met vrienden naar huis want ik woonde maar een paar straten verderop, etc. Ja, het schoolgebouw zelf was niet zo inspirerend maar het gebouw waarin je les krijgt is niet bepalend voor hoe je de school verder ervaart. Ik vind het wel jammer dat de school weg is, had mijn kinderen nog wel willen laten zien waar ik ooit (in ’88-’89 deed ik eindexamen VWO) les kreeg.
LikeLike
Hoi Marije,
Dank voor je reactie! Ik had het er zeker de eerste jaren niet erg naar mijn zin. Toch waren er natuurlijk ook een hoop leuke belevenissen, vooral na het 4e jaar. Het is leuk dat jij er met je reactie weer een paar in herinnering brengt! Een daarvan betreft zeker de lessen met Hans Buys. Hij begon geloof ik met lesgeven toen ik in de 4e zat. Inderdaad met een heel klein Latijn-klasje in de laatste jaren. Ik heb daar goede herinneringen aan-ook aan zijn begeleiding tijdens de Rome reis. Een bijzondere leraar! Ik kan me niet herinneren dat de vrouw van de nieuwe rector toen ook al les gaf-wel zat ik bij een van zijn kinderen in de klas. Ik had helaas geen les van Binnendijk, maar kan me dat gemeen dunne boekje wat je noemt nog erg goed herinneren. Het heeft me echter, ondanks het stampen en de constante angst voor onverwachtse overhoringen wel een uitstekende basis voor het Duits gegeven waar ik later erg veel baat bij heb gehad. ‘Per aspera ad astra’ zou hans Buys ongetwijfeld hebben gezegd… Ook de heer Smit staat me nog goed voor de geest. In mijn tijd werd zijn bureau gesierd door een forse stapel lege koffiekopjes-ik weet niet of dat in jouw tijd ook nog zo was. Ik heb de school nog net gezien toen ik zo rond 2011 eens wilde kijken naar dat stukje verleden. Toen stond hij al een tijdje leeg. De treurige ruïne maakte, zoals je op de toen gemaakte foto’s kunt zien, niet echt een feestelijke indruk. Dat versterkte natuurlijk m’n toch al niet altijd even goede herinneringen aan het gebouw. Kijken naar de school kan nog wel digitaal: Ken je de KGL-facebook groep? Daar zijn veel fotos’ te vinden van het gebouw in welstand. Daarnaast zijn er een hoop klassenfoto’s én groepsportretten van het lerarenkorps.
Groeten,
LikeLike
Wat een triest stuk over zo’n fijne,nog vrij kleine middelbare school. Kan alleen maar als ouder reageren, maar onze dochters hebben er een fijne tijd gehad. Gym en VWO. ALs ouder heb ik me nooit zorgen hoeven maken en onze kinderen gingen met plezier naar school.
A.Veldhuis
LikeLike
Even wat namen droppen uit mijn tijd (’94 en voorwaards) met wat bijbehorende herinneringen;
Kan met de pauze-toeter nog goed herinneren. En de fietsenkelder onder de eerste gymzaal vol met schakelbrommers. En de rode douchehokjes. En de geur van goedkope deo.
LikeGeliked door 1 persoon
Hoi Kris,
Dank voor je reactie-hoewel je ervaringen van later datum zijn dan de mijne halen ze ook weer heel wat herinneringen boven. Deel je mening over Inge Haggenburg-ik herinner ze als een hele fijne docente, en goede reisbegeleider op de examenreis. Goed verhaal van Ton-en ook aan een afkorting dioe ik al in geen tijden meer heb gehoord: SML..Sport maakt lenig was het toch?
Groeten,
Maarten
LikeLike
Wat leuk om te lezen allemaal! Ik heb in 2000 mijn MAVO diploma gehaald. Met een heel klein klasje want na ons was er geen MAVO klas meer. Ik wilde daarna graag naar de HAVO, maar dat was vanwege de (toen net doorgevoerde) 2e fase erg lastig, ik ging van 7 naar 15 vakken. Grappig wat je schrijft over het gebrek aan privacy. Ik kijk super goed terug op mijn middelbare schooltijd maar tijden zijn idd veranderd! Zo werd er altijd even gecontroleerd of je handdoek wel nat was (of je gedoucht had) en zodra de deur van de gymzaal naar de kleedkamer openging stond je te kijk. Ook geflirt tussen eerder genoemde leraren en leerlingen was echt geen uitzondering. Ik herken alle docenten die Kris hierboven beschrijft. Mis nog meneer Moes van Biologie in zijn lokaal bovenaan de trap. Mevrouw de Vries voor Wiskunde en meneer Uden van Duits. Het krijtbord waarop de afwezige docenten stonden, waar regelmatig even een naam werd bijgezet ;-). De overdekte ingang waar rokers stonden, trapje af naar de kluisjes en het muzieklokaal. De voetballers van Vitesse die altijd op hun slippers liepen en met een busje van en naar Papendal gebracht werden. Het prachtige tekenlokaal op de 3e verdieping op de kopse kant. Het voelde altijd als een kleine school, de meeste leerlingen kende je wel. Tijdens onze eindexamen stunt hebben we het schoolplein in het schuim gezet ;-).
LikeLike
Hoi Sanne,
Dank voor je reactie! Ja de leraren die je noemt hebben bij mij ook blijvende indruk achtergelaten. Bijzonder de onvolprezen heer Moes die de kunst verstond elke biologieles te transformeren tot een kleine conference. Onvergetelijk-ik gebruk sommige grappen van hem nog steeds-en ontzettend effectief. Interessant dat je schrijft dat het krijtbord onderaan de trap anno 2000 nog in gebruik was- niet meer voorstelbaar in deze digitale wereld!
LikeLike