De bekende plastic kakdoos is een semipermanent gebouwtje dat, net als Dr. Who’s tardis, plotseling verschijnt en weer verdwijnt. Met z’n allen zorgen ze ervoor dat onze samenleving niet in een hygiënische catastrofe verzinkt. Al die DIXI’s zijn inmiddels niet meer weg te denken uit de openbare ruimte. Toch was er een tijd dat we het zonder moesten stellen.

We hebben hun bestaan te danken aan de Amerikaan Fred Edwards. Deze visionaire sanitaire pionier ontwierp in 1973 een garage in het Duitse Velbert (waar ook een fantastische brutalistische kerk staat) met veel doorzettingsvermogen een mobiel toiletje voor de Duitse markt. Die waren destijds in de USA al een bekend verschijnsel, maar Europa bevond zich in sanitair opzicht nog in de steentijd. Aanvankelijk was er weinig vraag, maar Fred gokte op een grote opdracht tijdens het pausbezoek aan München in 1980. Voor zijne heiligheid zelf werd een luxe versie (die bestaat ook) vervaardigd!Het werd een hygiënische mijlpaal van formaat. Want Hoewel God niet dobbelt, lukte Fred’s gok. De paus ging heen, en de dixi’s vermenigvuldigden zich. Sindsdien explodeerde het aantal geproduceerde DIXI’s en verspreidde het bekende gebouwtje zich over de hele aarde

Het prille begin, de Dixi port-san-ser en de Dixi-auto. Bron: interview met Fred Edwards

De naam is wat verwarrend: DIXI is latijn voor ‘ik heb gezegd’. Omdat een mobiel toiletje hoogstens wat gereutel voortbrengt, lijkt dat niet zo toepasselijk. Gelukkig zegt Fred er zelf wél iets duidelijks over: Aanvankelijk heette de cabine Port San Ser. Dat doet denken aan een foute badplaats en was in Duitsland dus erg onpraktisch. Daarom organiseerde Fred een prijsvraag om en pakkender naam te verzinnen.
Daarbij opperde een zekere Frau Porsch de naam DIXI. Een woord dat destijds blijkbaar positieve associaties teweegbracht: DIXI-land muziek voor de jongeren, een gelijknamig wasmiddel voor de vrouwen en het voormalige automerk Dixi voor de heren. Fred restaureerde er zelfs eentje om die te gebruiken als promotievoertuig op beurzen waar hij zijn mobiele uitscheidingswalhalla’s aan de man probeerde te brengen.

Overtuigend is het allemaal niet. En misschien moeten we het zoeken naar een verklaring maar gewoon loslaten. Want dat loslaten is uiteindelijk toch waar het in de DIXI allemaal om draait. Wat er mét de naam gebeurde is wel duidelijk: DIXI ging in 1980 samen met de firma TOITOI  zodat de officiële naam nu TOITOI&DIXI is. Een goede keuze. Want wie een DIXI bezoekt kan best wat toitoi* gebruiken.

*Voor niet podiumkunstenaars: toitoi (veel geluk, sterkte, plezier)
wens je iemand toe die het podium op moet.

Omdat de DIXI collectief bezit is en liefst maar eenmalig wordt bezocht vervalt namelijk iedere reden om de individuele vormgeving van de dagelijkse grote en kleine boodschappen in sociaal acceptabel gedrag om te zetten. En dat heeft zo zijn gevolgen.

Ze verlaten in maagdelijke staat de fabriek, maar ik heb persoonlijk nog nooit een schoon exemplaar aangetroffen. Het wankele en schemerige hok is afhankelijk van de temperatuur te koud of te warm. Er hangt een lucht die altijd verrassend, maar nooit prettig is. De bodem is meestal vies en bedekt met een vochtig laagje waarvan je de herkomst liever niet wil weten.

De bezoeker wordt niet alleen met die weerzinwekkende cocktail van tastbare en aromatische getuigenissen van het individuele gepers en geklodder geconfronteerd, maar krijgt als bonus ook nog inzicht in de gedachten die daarbij opborrelen. De rijkdom aan met viltstift vereeuwigde gedachten van de ploeterende gebruikers is vaak overrompelend en lanceert het begrip ‘uitdrukken’ overtuigend naar een andere betekenislaag. 

Ik dank Fred op deze plek dan ook hartelijk voor zijn bijdrage aan het architectuurlandschap en hoop dat zijn schepping nog lange tijd aanleiding zal geven tot zulke boeiende ervaringen. Een bezoek is altijd een belevenis- en meestal laat die diepere indrukken na dan het evenement waar de DIXI z’n werk doet. Beste Fred: Dit was mij lofrede. Ik heb gezegd ! Of, zoals dat in het latijn zo krachtig in één woord is vervat: DIXI.

---

Liefhebbers van groteskse verhalen kunnen terecht bij een 3- delig online-diepte interview met Fred waarin hij gedetailleerd inzicht geeft in het denkproces bij het ontwerpen en verkopen van mobiele toiletcabines. Alles vindt plaats in een oersaaie kantooromgeving  waar de sanitaire held wordt ondervraagd door een medewerkster die duidelijk niet getraind is in het afnemen van diepte interviews. Vermaak van de bovenste plank!
Interview Fred Edwards ter ere van 50 jaar Dixi.