Kleiner gaan wonen is nooit leuk. Vooral als dat gedwongen is. Dat is niet direct de situatie waar je bij huis Doorn aan denkt. Het is immers een fors landhuis dat eerder het eindpunt dan het begin van een woon carrière is. Dat was het ook voor de voormalige Duitse keizer. Maar voor hem was dat eindpunt het een downgrade van formaat.

Wilhelm vluchtte in 1918 uit Duitsland en kwam in Nederland terecht. Hij had tot dat moment als keizer over zijn huisvesting niet te klagen gehad. De monarch bezat het stadsslot van Berlijn, het Neues Palais en stadsslot in Potsdam, slot Oranienburg, natuurlijk het stamslot van de Hohenzollern en nog een keur aan andere kastelen. Prins Bernhard junior is met hem vergeleken maar een sjofele pandejesbaas. En zonder die vergelijking trouwens ook.

Erg vervelend allemaal, maar als vluchteling had Wilhelm het wel wat makkelijker dan alle die anderen die mede door zijn toedoen van huis en haard werden verdreven. Uiteindelijk kreeg hij onderdak in Doorn en mocht zelfs een selectie van zijn huisraad meenemen. Die ‘selectie’ kwam in een trein van 70 wagons de grens over.

Als eindpunt van díe woon carrière was dit kasteel kasteel natuurlijk wat aan de kleine  kant. En dat is goed te merken. De ruimtes zijn tot in de laatste hoek volgepropt met enorme representatieve meubels, tapijten en kroonluchters. Wat er nog aan ruimte over was werd effectief dichtgestopt met enorme hoeveelheden porselein, relatiegeschenken en andere zinloos geworden voorwerpen. Het resultaat gaf het kasteel de sfeer van de kamer van een overjarige student met dwangmatige verzamelwoede.

Het echte venijn bevindt zich echter aan de wanden. Want daar hangen de schilderijen. Willem leed aan een minderwaardigheidscomplex en had daar -en niet alleen door zijn korte arm- alle reden toe. In zo’n situatie is het natuurlijk vervelend om steeds aan het succes van anderen te worden herinnerd. En al helemaal als dat familie is. Die simpele waarheid schijnt nooit tot Wilhelm te zijn doorgedrongen. Waar je ook gaat of staat, de grote keurvorst, Frederik de grote of andere Hohenzollernes houden je, vanuit een schilderijlijst of in brons gegoten, nauwlettend in de gaten. Een reeks van vorsten die, hoe je ze ook beoordeelt, iets opbouwden dat onbetwistbaar door deze telg was verkwanseld. Ze zullen er niet blij mee zijn geweest. En ze zullen als rationeel calculerende monarchen, in tegenstelling tot Willem zelf, geen seconde de illusie hebben gehad dat hij ooit nog eens op de troon zou terugkeren.

Wilhelm als houthakker in 1931. Bron: collectie Eye filmmuseum

Zo leefde Willem in een soort onwerkelijk mini koninkrijkje dat alleen vanuit een homeopathisch oogpunt nog iets met het de voormalige grootmacht Pruissen te maken had.  Een gevangenis in de vorm van een uitpuilend studentenhuis met te grote meubels en een permanent aanwezige menigte helden die je er elk moment aan herinnert dat je er een potje van hebt gemaakt. Wilhelm verwierf twijfelachtige bekendheid door verbeten het grootste deel van het park kaal te kappen en trots te poseren tussen de omgezaagde bomen. Ik weet natuurlijk niet hoe Willem dat allemaal zelf heeft ervaren, maar ik geloof niet dat er een betere straf te bedenken was geweest.

Mausoleum van Wilhelm. De vier tegels links zijn grafplaten voor zijn honden. Rechts: Wilhelms kist met Pruisische vlag. Waarschijnlijk de laatste plek waar deze vlag in het wild te zien is.

Wilhelms nagedachtenis heeft in Doorn op groteske en passende wijze vorm gekregen. Dit laatste stukje monarchaal Preussen wie es wirklich war is na Wilhelms dood in 1941 namelijk onveranderd bewaard gebleven. Zo ontstond geheel onbedoeld een van de boeiendste musea van ons land. Als unieke tijdmachine geeft het een ontluisterend kijkje in het hoofd van een fantast die het door eigen onkunde van wereldleider tot houthakkende zonderling op een Nederlands landgoed wist te schoppen. De schepper van dat onwerkelijke en bijna lachwekkende geheel werd uiteindelijk begraven in een -door hem zelf ontworpen- mausoleum in de tuin. Op zichzelf niet schokkend, tenzij je weet dat de koperen bal op het dakje gemaakt is van omgesmolten koperen pannen uit de keuken. De Duitsers hadden het land bezet en koper was duur… Troostelozer kan het bijna niet.

Wilhelm had waarschijnlijk een ander soort monument in gedachten gehad. We mogen blij dat de geschiedenis hier rechtvaardig heeft ingegrepen en op geniale wijze zélf de rol van kunstenaar op zich heeft genomen. Wat mij betreft mag dat een gewoonte worden. Er is helaas nog genoeg werk te doen.

---

Huis Doorn stond namelijk op de nominatie om door de cultuurbezuinigingen van Halbe Zijlstra -zo mogelijk een nog grotere idioot dan Wilhelm II- te moeten sluiten. Zelfs de Duitse cultuurminister (geen staatssecretaris!) bemoeide zich er mee. Ook Halbe wist zich door misplaatste ijdelheid, domheid en leugens uiteindelijk zo in de nesten te werken dat zelfs zijn dubieuze beschermheren hun handen er niet meer aan wilden branden. Zo bouwt hij voortvarend aan een net zo besmeurd imago als deze voorganger. Gezien zijn geestesgesteldheid vermoed ik dat hij daar ongestoord mee doorgaat. Ik juich dat van harte toe en zie uit naar het resultaat. Een museaal kasteel zal het wel niet worden. Maar wie weet wordt er ooit nog eens een hondentoilet naar hem vernoemd.

In het museum Huis Doorn is veel kennis over de over de keizer aanwezig. Niet alleen door de geheel behouden inventaris, maar ook door de uitstekende gidsen die fraaie rondleidingen verzorgen en- met bijzonder veel kennis!-vragen beantwoorden.
Wilhelm is tijdens zijn ballingschap ook op film vereeuwigd. Een bijzonder document toont een de voormalige keizer aan het werk in het bos. Hij gooit lusteloos hout in een kruiwagen en trekt als leider van een groepje werklui het bos in om bomen om te (laten) hakken. Triest hoogtepunt is de scene waar hij als een enge boskabouter zelf de zaag ter hand neemt. Absoluut bekijken! De foto’s uit dit artikel zijn screenshots en als voorproefje bijgevoegd.