Als je op de bus wachten leuk vindt ėn van beton houdt, dan moet je beslist naar Maarssenbroek. Maarssenbroek heeft namelijk iets heel bijzonders in huis. Een serie brutalistische bushaltes die het openbaar vervoer een bijna grootstedelijke allure geven. Het zijn ruw-betonnen Fremdkörper die eigenlijk helemaal niet passen bij het karakter van de vrolijke bloemkoolwijk. De kenmerkende vormentaal van een volwassen probleemwijk is hier pardoes in de kneuterigheid beland.

Wat doen ze daar? Bij de aanleg van de wijk werden de verkeersstromen gescheiden. Zo had het verkeer op centrale wegen ruim baan. Om voetgangers en fietsers in leven te houden werden die via speciale gescheiden routes door de wijk geleid. Dat sympathieke streven vertaalde zich in een wirwar van allerlei tunneltjes, dijkjes en viaducten.

Topstuk van die bouwdrift zijn ongetwijfeld de bushaltes. Eigenlijk is dat vreemd, want voor een bushalte heb je in feite alleen een straat en een bordje nodig. In Maarsenbroek zijn ze echter zo monumentaal en degelijk uitgevoerd dat je je afvraagt of hier niet ooit een metro geprojecteerd was.

Ze zijn er in twee soorten. De meest algemene is de voetgangerstunnel annex bushalte. De in ruw beton uitgevoerde tunnel dient om de verhoogde rijbaan veilig te kunnen passeren. Bovenop prijkt -soms van houten schuttingen voorzien- het bushokje. Om dat te bereiken werden er robuuste betonnen trappen aangelegd. Via een forse opgang met vet geprofileerde betonwanden konden ook wat minder mobiele buspassagiers comfortabel op de bus gaan wachten. De royale betonmassa staat in geen verhouding tot de functie, zodat er een monumentaal statement is afgegeven dat in maatvoering en karakter sterk contrasteert met de zelf geknutselde gezelligheid rondom.

Ze zijn gelijkvormig, maar niet identiek. Kleine verschillen in uitvoering, maar vooral opzichtige beschilderingen hebben de OV-fortificaties elk een eigen karakter gegeven. Die creativiteit heeft prachtige resultaten opgeleverd die Maarssenbroek ook in artistiek opzicht definitief op de kaart hebben gezet. De onbetwiste OV-Nachtwacht van de wijk bevindt zich bij bushalte Bloem/Boomstede.

Bloem/Boomstede en Vogelweg/Zwanekamp

Deze stukjes OV-overkill zijn op zichzelf al bezienswaardig, maar ze vallen in het niets bij de twee absolute topstukken. Die zijn aangelegd ter weerszijden van twee grote fietsviaducten die de knusse woonwereld op grootstedelijke wijze doorsnijden.

Antilopespoor en Planetenbaan

Deze haltes worden gemarkeerd door grote betonnen wanden die zijn voorzien van de naam van hun wijk. Zwaar uitgevoerde wenteltrappen in ruw-betonnen cilinders leiden naar de perrons. Hun lijnenspel en de overdadige massa van het beton-brut geven de haltes een intimiderende en dramatische uitstraling. Versterkt door hun symmetrische plaatsing tonen de betonnen wachters zich aan het verkeer als een monumentale betonnen stadspoort.

Hoewel het begrip ‘onveiligheid’ hier bijna letterlijk in beton is gegoten, worden de beklemmende grootstedelijke verwachtingen nergens waargemaakt. Hangjongeren en drugsproblematiek ontbreken. Passagiers trouwens ook. Het verlaten perron lijkt op alle andere bushaltes in het heelal en bestaat uit de bekende onaangename losse stoeptegels met een scheve paal. De disfunctionaliteit van het monumentale betonnen statement wordt fijntjes geaccentueerd door een geïmproviseerd paadje dat vanaf perron op natuurlijke wijze de wijk invoert. Ik vermoed dat er in de struiken een paar tuinkabouters wonen.

Het is interessant dat deze robuuste stukken verkeersarchitectuur gebouwd werden in een woonwijk die zich juist tégen de ontmenselijkende eenvormigheid van de flatwijken uit de jaren ’60 keerde. Hun monumentaliteit getuigt immers van en dwingende en rationele visie op het inrichtingen van de openbare ruimte. Maar wel op de verkeerde plek. Als een beteuterd groepje verdwaalde hells-angels dat per ongeluk in een yoga studio is beland. Dat prachtige contrast maakt ze tot hele bijzondere bouwwerken die zeker een monumentale status verdienen.

Dat gaat eigenlijk vanzelf, want de bushaltes zijn praktisch onverwoestbaar. Maar Je moet de kracht van architectuur niet overschatten: want ondanks hun aanwezigheid is het is gelukkig nooit gelukt om van Maarssenbroek een volwassen probleemwijk te maken.

---

De belangstelling voor brutalisme neemt gelukkig sterk toe. Deze twee brutalistiche bushaltes verdienen zeker een plaats in dat boeiende onderdeel deel van ons monumentenlandschap. Tot nu toe liggen ze er nog verlaten bij. De betonjuweeltjes wachten op een bezoek door liefhebbers bij de haltes Planetenbaan en Antilopespoor. Ik heb helaas geen informatie over hun architect en bouw kunnen vinden. Aanvullingen welkom!
Er valt een hoop te ontdekken in de spannende OV wereld van Maarssenbroek. Op Google Earth gaat dat lastig omdat de voetgangerspaden niet van street view voorzien zijn. Om een trip wat sneller te laten verlopen daarom hier de namen van de andere monumentale bushaltes: Vogelweg/Zwanenkamp, Spechten Zwanekamp, Spechten /Valkenkamp, Bloem/Boomstede, Duiven/Fazantenkamp.