De bouw van Neu Altona vaagde het hele stadscentrum van Altona weg. Sinds die begrafenis onder een park met flats en strokenbouw vormt het een fraai voorbeeld van de vroege wederopbouw. Eind jaren ’60 verschoof het stedenbouwkundige ideaalbeeld naar hoogbouw. Die werd prominent ontwikkeld in het centrale deel. Zo ontstond in een kleine 20 jaar een gebied dat tot in de details afstotend  is. Het is opmerkelijk dat dit, bewust of niet, in chronologische volgorde een steeds grotere mate van wanstaltigheid vertoont.

_{3x Altona: vlnr.: de aansluiting van de eerste fase de hoogbouw, het centrale deel, Bahnhof en Fussgängerzone.}

De centrale zone zone was van meet af aan bedoeld als winkelgebied, maar de uitvoering liet op zich wachten. Het gebied werd in 1968 ontdaan van bebouwing en er werd een prijsvraag uitgeschreven voor een goede invulling.¹ Zo verschenen in 1975 een 70 meter hoge woontoren, een bijna even hoog kantoor annex winkelcomplex en het gigantische winkelcentrum Frappant.

De smakeloze toren geeft zijn omgeving een shabby uitstraling maar heeft tot op heden z’n functie behouden. Het kantorengebouw liep slecht en werd al snel een probleemgebied van formaat zodat het werd omgebouwd tot woningen met een overdekt winkelgedeelte. Frappant was een betonnen monster à la Hoog Catharijne.  Al snel na de bouw kampte het met leegstand en verloedering. In 2012 maakte het plaats voor de minstens zo aanstootgevende IKEA-vestiging. Het hele complex staat tussen plukjes oorspronkelijke bebouwing, vervallen strokenbouw en natuurlijk wat brede autowegen. Zo verbindt deze samengeklonterde hoop gebouwen het slechtste van 20 jaar na-oorlogse bouwkunst en biedt spannende doorkijkjes.

Achter de IKEA begint het inkoopcentrum pas echt. Naar het voorbeeld van de, eind jaren ’60 nog extreem populaire, Rotterdamse Lijnbaan van Broek&Bakema werd hier de eerste Hamburgse voetgangers-zone ontwikkeld. Een breed plein met winkels en ritmisch geplaatste flats aan weerszijden. Het ‘Hausfrauenparadies’ werd na de opening in 1965 algemeen bejubeld.

Om het geluk compleet te maken zouden er een U-Bahn station komen en veel vertier. Het kwam er allebei nooit. Maar je kunt  je afvragen of het in dit steriele windgat ook mét die functionaliteit ooit gezellig zou zijn geworden. Al eind jaren ’70 ging het gebied op de schop en werd er een van winkels voorziene voetgangerstunnel gebouwd. Dat werkte niet. Integendeel. De klandizie vond de koopgoot-met goede redenen- griezelig en verkoos als vanouds liever het stoplicht om de brede straat over te komen.

De Hamburgse Lijnbaan wordt passend afgesloten door een brede autoweg en het Hochhaus Kaiserhof (1962).  Aan de voet daarvan ontvouwt zich daar ter afsluiting het onverwachte hoogtepunt van dit trieste stadsdeel: station Altona. Het stationsplein ademt verval in alle vormen. Het plaveisel bestaat uit keien en kapot asfalt. Te midden van dat gammele en disfunctionele verkeersplein staan provisorisch in de stadsruimte gepropte overkappingen. Opgefleurd door niet passend straatmeubilair staat het disfunctionele allegaartje langzaam te vervallen. Het station zelf is gemaakt van een soort platen die het midden houden tussen grindbeton en vermolmd hout. Aan de ene kant grenst het aan een volgekliederde parkeergarage, aan de andere kant leunt het tegen een inkoopbunker uit de late jaren ’70.

Het hoeft geen betoog dat Neu Altona geen succes is geworden. Het was zo slecht dat zelfs sommige betrokken architecten later hebben toegegeven hun eigen visies op de toekomst wat overschat te hebben. De stille spookstad doet grote moeite om geen sociaal probleemgebied te worden. Of dat gaat lukken is de vraag. Duur is het in ieder geval wel.

Het ironisch dat het failliet van Neu Altona een juist zegen werd voor het naastgelegen Ottensen. Een onbeduidend 19^e-eeuws rommelige wijkje dat alles belichaamde waar de planners zich zo tegen verzetten. Het werd een toevluchtsoord voor iedereen die prettig wilde winkelen en uitgaan. Niet veel later ook voor iedereen die prettig wilde wonen. Zo begon pal naast de verticale Verelendung van Altona een gentrificatie proces dat nog steeds doorgaat. En er direct door gestuurd wordt.  Ottensen is geliefd en ontzettend duur. Het wemelt er van winkels, gastronomie, cafés en er is zelfs een fantastisch theater (Thalia) met een rijk programma dat tot de top van Duitsland behoort.

Ottensen wordt nu vaak verward met het historische centrum van Altona. Dat is het niet. Het échte stadscentrum is voorgoed verdwenen onder de versteende realiteit van een technocratische en utopische visie op betere en toekomstbestendige stedenbouw.  Het is ironisch dat juist de ongehinderde en radicale uitvoer van die plannen ertoe heeft geleid dat een onbeduidende arbeiderswijk in een geliefd en florerend stadscentrum is veranderd. Als twee communicerende vaten, gevuld met menselijk gedrag. Een wetmatigheid die de technocraten van toen nooit hebben waargenomen. Zo is de begrafenis van Alt-Altona toch nog ergens goed voor geweest.

---

1. _{plan voor de centrale zone, 1968. Bron: Mr Moderne reginonal.} ↩︎