In Utrecht verdwijnt het zeelandschap. Dat is niet een boodschap die je met de aanstormende klimaatcrisis zou verwachten. Het gaat dan ook niet over geologie, maar over het enorme kunstwerk Zeelandschap van David van de Kop. Dat moet wijken voor de vernieuwing van het Smakkelaarsveld. Maar niemand wil het hebben.
Dit omgevingskunstwerk -eigenlijk heet het ‘De Elementen’- verscheen in 1986 op het Smakkelaarsveld. Het was bedoeld als een plek waar men zich kon terugtrekken en ‘realiseren dat er meer bestaat dan de economische ruimte van de binnenstad’. Een mooi idee. Zeker pal naast Hoog Catharijne waar eerder het tegendeel het geval is. Dat streven kreeg gestalte in de vorm van een schildpad, een slinger,een schelp en een golf. Typische zee dingen dus. Al heb ik eigenlijk nog nooit een slinger in de zee gezien. Die andere vormen trouwens ook niet. Ik vraag daarom wel af wie hier ooit een verfrissende zee-sensatie heeft ervaren. Hun huidige biotoop biedt in ieder geval geen enkel aanknopingspunt meer. Tenzij je het verbeelden van de Maasvlakte ook tot de ‘zeelandschappen‘ rekent.
De sympathieke keramische giganten staat al een tijdje weg te kwijnen. Eerst waren ze ingepakt door de tijdelijke fietsenstallingen. Nu worden ze bijna onzichtbaar weggedrukt tussen een dystopische mix van betonnen viaducten, hekken en woekerend onkruid. De schildpad heeft al plaats moeten maken voor een busbaan en over een paar dagen zijn ook de andere objecten aan de beurt.
Wat doe je met kunstwerken die slachtoffer worden van verdrijving en uitsluiting? Een asielzoekerscentrum voor verdreven kunstwerken? Een heropvoedingskamp? Of gewoon lekker naar het strand?
Er is al het nodige bedacht: eerst zouden ze het naar Overvechtse Watertorenpark gaan. Maar dat werd slecht ontvangen. Te kolossaal. Dan maar het Utrechtse Beatrixpark. Maar ook daar wilden de bewoners er niets van weten. Overigens heel onbaatzuchtig en vooral voor het bestwil van de beelden: het werk zou daar zijn betekenis verliezen omdat het beter in stedelijke omgeving paste. Zo had de kunstenaar het nooit bedoeld! Toen de sympathieke giganten ook niet welkom waren in het park voor verweesde beelden aan de Willem Arntzkade waren de integratiemogelijkheden uitgeput.
Het lijkt dus de gevangenis te worden: de Elementen verhuizen naar de opslag. Er wordt al gegraven om ze om een dieplader te kunnen deporteren. Het wordt een hele klus, want de keramische sculpturen worden in blokken gezaagd om ze kunnen transporteren.
De 19e begint de verhuizing. Snel kijken dus voor het te laat is. Het Smakkelaarsveld zal het in het vervolg zonder zeelandschap moeten doen. Tot de poolkappen geheel gesmolten zijn tenminste. Maar daar zijn bestuurders verantwoordelijk voor. Kunstenaars niet.
Kunstenaar David van der Kop (1937-1994) ontwierp de Elementen voor het parkje op het Smakkelaarsveld. Het in 1986 (of 1987-de bronnen zijn het niet eens) geplaatste kunstwerk bestaat uit 4 keramische objecten die zijn geïnspireerd zijn op het Zeeuwse landschap: De golf, De schildpad, De schelp en De slinger. Ze staan verspreid over het terrein van het voormalige parkje. De verdwenen Schelp bestond uit een keramische tegelwand langs de inmiddels gedempte vijver. Het Zeelandschap is een van de grootse keramische kunstwerken van Europa en is een goed voorbeeld van omgevingskunst uit de jaren zeventig en tachtig. Ook van een deel van van der Kops werk trouwens: de werkwijze-gebakken klei met een keramieklaag-is heel kenmerkend. Liefhebbers hoeven niet wanhopen: op de stoep van de HKU aan de Ina Boudier Bakkerlaan is ook werk van hem te zien.
a
Troosteloos Optimisme 