De woningnood is hoog en nergens is fatsoenlijke woonruimte te vinden. Behalve in Baarn. Daar staat paleis Soestdijk al een tijdje leeg. Anti-kraak is geen optie. Een asielzoekerscentrum gaat het ook niet worden. Wel vreemd eigenlijk: Het gebouw werd namelijk al vanaf de 19^e eeuw bewoond door immigranten: de aangetrouwde leden van het koninklijk huis.

De bekendste bewoners dienden zich in 1934 aan: het werd als nationaal geschenk aan het droompaar Bernhard en Juliana gegeven. Ze betraden enkele jaren later vrolijk rokend hun nieuwe optrekje, maar In 1940 moesten ze er weer uit. Duitse officieren namen de woning over. Juliana ging naar Canada. Bernhard werkte in zijn eentje keihard aan het winnen van de oorlog.

De prins kon tijdens de bezetting ongestoord van zijn vrijheid genieten, maar in 1945 was het uit met de pret. Juliana en Bernhard gingen weer naar huis. En Soestdijk werd in 1948 het het officiële werkpaleis zodat het echtpaar er ook gezamenlijk aan het werk was. Maar hoewel de prins in de oorlog had bewezen prima met vrouwen te kunnen samenwerken, ging het ging toch als snel mis. Soestdijk werd het toneel van een fikse huwelijkscrisis. Gelukkig was er genoeg plaats zodat het echtpaar niet hoefde te verhuizen. De koningin betrok de ene vleugel, de prins-gemaal de andere.

Baarn- en Soestdijk vleugel

Bernhard nam het vliegtuig, Juliana bleef liever zweven. Niet gehinderd door zelfkritiek of een impostor-syndrome reisde de prins als vermeende steunpilaar van het Nederlandse bedrijfsleven de wereld rond. Hij schoot bedreigde dieren af, maar zorgde op eigen wijze ook voor het ontstaan van een hoop nieuw leven. Je zou het bijna holistisch kunnen duiden…  Waarschijnlijk deed Juliana dat nu een keertje niet. Wel bleef ze fietsen, zich steeds slechter kleden en leefde zich volop uit als ‘gewone’ koningin. Toen de prins zijn neus stootte tegen een omkoopschandaal was het gedaan met zijn onaantastbaarheid. Neergestort en uitgezweefd belandden de echtgenoten weer samen op Soestdijk.

Defilé’s: 1963, 1968 , 1974 en 1979. klik hier voor een uitgebreid overzicht.

Tegen die toonde de monarchie zich in haar meest monsterlijke vorm. Vanaf 1948 bood het paleis namelijk plaats aan het defilé. Waarschijnlijk de ergste vorm van verjaardag vieren die ooit is verzonnen. De koninklijke familie stond op het bordes en een selectie uit het volk liep in een eindeloze stroom voorbij. Daarbij voerden ze een uitputtende reeks steunbetuigingen uit. Demonstraties van oude ambachten, streng georkestreerde dansjes en de onvermijdelijke vendelzwaaiers wedijverden om de aandacht. Tijdens die op industriële schaal gebotvierde onbenulligheid werden immense hoeveelheden zelfgeknutselde geschenken, streekgerechten en kindertekeningen aan de weerloze koninklijke familie aangeboden. Het sadistische ritueel miste zijn uitwerking niet: de leden van de langdurig mishandelde familie stonden zichtbaar landerig en verveeld te zwaaien tot hun armen er af vielen.  

Het bordes anno nu. let op de asbak.

Zelfs doorgewinterde republikeinen zullen Beatrix dankbaar zijn geweest toen zij na 32 loden jaren het defilé afschafte. Toen zij gekroond werd daalde de rust weer neer over Soestdijk. Het werd een tweepersoons bejaardentehuis dat sporadisch werd bezocht dubieuze oud strijders met sjaaltjes, zonnebrillen en te grote auto’s. Juliana werd weer prinses en Bernhard bleef oorlogsheld. Niet erg lang overigens. De zelfbenoemde winnaar van WOII bleek toch niet zo’n oppervlakkig contact met het Derde Rijk gehad te hebben als hij graag deed geloven. Hij zal met stiekem plezier naar de vertrouwde kleur van de bruingerookte wanden van het paleis hebben gekeken… En misschien ook met enige weemoed aan de goed georganiseerde parades van het derde rijk hebben teruggedacht. Want als je dát vergelijkt met dat duffe defilé…. Ik denk wel eens dat Juliana dat prima wist. En we haar postuum moeten prijzen voor deze subtiele vorm van wraak.

In 2004 overleden Juliana en Bernhard. Als griezelkabinet van de monarchie was Soestdijk nog een tijdje te bezoeken. Na een korte opleving als decor van het Sinterklaasjournaal heeft het paleis geen rol van nationale betekenis meer gespeeld. Alleen een Suske en Wiske-achtig standbeeld herinnert aan de opzienbarende bewoners.

De koninklijke ruïne staat er afgeleefd bij. Plannen om iets aan de leegstand te doen zijn er wel. Maar het is de vraag of daarbij goed naar het verleden is gekeken: het wordt misschien “dé landingsplek voor de Nederlandse industrie en innovatie. Een onafhankelijke podium en platform waar iedereen kan zien en beleven wat Nederland bedenkt, maakt en exporteert”.

Deed Bernhard dat ook al niet? Ik ben benieuwd hoe het deze keer afloopt.

---

De bouw van paleis Soestdijk startte in 1650. Een lange reeks van verbouwingen, waarvan de (door komst van Anna Palowna) op het het tsarenpaleis van Pavlosk gëinspireerde vleugels wel het meest beeldbepalend zijn, gaven het zijn huidige vorm. Juliana en Bernhard bewoonden Soestdijk van 1937 toto 2004. Hun standbeeld is van de hand van Kees Verkade (1941-2020). De Het paleis biedt plaats aan tentoonstellingen en af en toe zijn de koninklijke vertrekken te bezoeken. Het defilé is verleden tijd, maar het is nog uitstekend te herbeleven op allerlei beeldmateriaal dat op youtube te vinden is.

Soestdijk is te groot en te bijzonder om in een column te kunnen behandelen. Daarom meer over het paleis in een volgende post.