Paleis Soestdijk is een ongemakkelijk gebouw. Het is groot, onevenwichtig en bestaat grotendeels uit allerlei 19e-eeuwse onderdelen. Desondanks bezit het een bijzondere schoonheid. En die is helemaal helemaal gratis te ontdekken. Dat is het échte geheim van Soestdijk.

Tijdens mijn bezoekje op en mistige wintermiddag maakt het een troosteloze indruk. Het paleis moet hoognodig in de verf en toont sporen van achterstallig onderhoud. Metalen delen roesten. Luiken hangen een beetje scheef en verflagen barsten. De muren vertonen sporen van vuil.

Het park is verlaten en getuigt van voorbije activiteiten. Twee bronzen olifanten herinneren aan Bernhard. Even verderop worden blijkbaar ’s zomers anjers gekweekt. De drukkende sfeer van vergankelijkheid wordt geaccentueerd door bordjes die aangeven wat hun ooit vanzelfsprekende betekenis was. Dat trieste gevoel wordt versterkt omdat deze objecten geen persoonlijke bezittingen zijn, maar uitbeelding geven aan de eigenschappen die collectief aan de bekleders van de hier gehuisveste functies werden toegeschreven. Het waren symbolen. Geen mensen. Met een publieke erfenis van tijdelijke waarde. En dat voel je overal.

Enige uitzondering is een klein eendje. Ongetwijfeld het mooiste object tussen al die vergane glorie. Het is volgens een bordje waarschijnlijk gemaakt door prinses Beatrix. Voor wie? Waarom? Je kunt je hier iets persoonlijks bij voorstellen- iets dat bij de verborgen intimiteit van een familie hoort. Het is daardoor het enige object dat duidelijk maakt dat hier ooit echte mensen hebben geleefd.

Het paleis ziet er vanuit die tuin een beetje uit als een studentenhuis. Er zijn op eigen gezag allerlei aanbouwen verschenen die het een rommelige indruk geven. Ramen zijn vervangen door doorzon-vensters met rolluiken waarachter je een flets behang kunt zien. Een houten opbouw met lelijke plafondverlichting doet denken aan een slecht onderhouden kantoor uit de jaren ‘70. Ik gok dat het versleten laagpolige tapijt oranje is. Klap op de vuurpijl zijn de enorme balkons die aan de Baarn-vleugel zijn geplaatst. Hun beton vertoont barsten en ze doen denken aan de terrassen van goedkope toeristenrestaurants in zuidelijke landen. In makelaarsjargon zou het object waarschijnlijk als ‘avontuurlijk’ worden gelabeld.

Dat geeft het monarchale complex een ander karakter dan je verwacht: akelig en van een bijna banale alledaagse rommeligheid. Een allegaartje dat het gevoel oproept van een gedwongen en ongemakkelijke wijze van aanpassing. Niet vreemd natuurlijk, want nooit veranderde de wereld zo snel tijdens één regeerperiode als tijdens die van Juliana.

Zo bezit het paleis een bijzondere staalkaart van de wijze waarop het begrip ‘representatieve uitstraling’ gedurende meer dan een halve eeuw door de elite in steen werd werd vertaald. Die bouw evolutie heeft het complex vervormd door banale en tijdsgebonden aanpassingen die overal ongekuist zichtbaar zijn. Elders zijn die meestal snel verdwenen. Hier niet. Er zijn waarschijnlijk weinig plekken te vinden waar architectuur op zo’n geconcentreerde wijze duidelijk maakt dat sprookjes niet bestaan.

Dat maakt het paleis toch nog uniek. Ik hoop dat de situatie na de restauratie ongewijzigd blijft bestaan. Net als het treurige park. Want juist in deze staat bezit het complex iets dat restauratie en musealisering nooit kunnen overdragen: een onbedorven historische sensatie. En die geeft onbedoeld de zeldzame gelegenheid om eens direct en ongehinderd te kunnen ervaren hoe het werkelijk was om symbolisch gezagsdrager te zijn.

Beste mooi dus, dat paleis Soestdijk. En al helemaal met dat eendje. In ieder geval waardevoller dan het zoveelste in oorspronkelijke staat teruggebrachte vorstenverblijf. Want dat is eigenlijk gewoon een loze façade. En die hebben de bewoners hier al veel te lang moeten ophouden.

---

Het zal de komende tijd wel regenen en mistig zijn. Perfect weer om Soestdijk te bezoeken. Een kaartje kost 3,50 ,maar het is de prijs absoluut waard. De horeca is gebrekkig en duur dus zelf koffie of iets anders meebrengen is wel aan te raden. Kerstbomen zul je er niet veel aantreffen. Stof tot nadenken wel. En misschien ook wat andere troosteloos optimisten. Want gezien de bezoekcijfers van afgelopen jaar worden die steeds talrijker. Daarvoor mijn dank! Ik wens al die dappere lezers een vrolijk kerstfeest en een gelukkig nieuwjaar!