Het bijbelse Jericho was bekend door z’n muren, maar de Amersfoortse versie beschermt zichzelf uitstekend door zijn afstotende uitstraling. Het gaat hier om het kleine wederopbouwwijkje Jericho dat begin jaren ’50 aan de oever van de Eem werd opgetrokken.
Ten westen van de Amersfoorts binnenstad boed de oever van de Eem plaats aan een naargeestig wijkje van kleine hummige huisjes waar het altijd bewolkt lijkt te zijn. We zijn in Jericho aangekomen. Het werd in de vroege jaren ’50 gebouwd om de woningnood op te vangen en de arbeiders van de aangrenzende industrie een onderkomen te verschaffen.
De industrie is verdwenen en staat aan de andere kant van de Eem in elkaar te zakken. Loop even verder naar de resten van de voormalige stoomluciferfabriek om het eens goed op je in te laten werken. Van hieruit heb je een prachtig overzicht. Op wat? Op kleine huisjes die liefdeloos op een te klein stukje land tussen Eem en Eemkanaal zijn geperst om op die onaantrekkelijke plek zoveel mogelijk mensen te huisvesten.
Loop over de brug naar de overkant en hup, je staat voor de poorten. Spreekwoordelijk dan, want muren heeft dit ellendige stukje aarde niet. Wie durft kan er gewoon inlopen. Wel opletten, want omdat de auto bij de bouw nog geen rol van betekenis speelde zijn de straten veel te smal om het onvoorzien oprukkende autobezit een goede plek te geven. Daarom worden de stoepen met hun loszittende tegels versperd door allerlei soorten blik.
Loop je verder over een muf en minimaal plantsoentje langs wat scheve lantarenpalen dan kom je vanzelf bij de Eemoever. Wonen aan het water! Dat wekt natuurlijk hooggespannen verwachtingen maar ze worden hier echter op geen enkele wijze waargemaakt.
De Eem is nu eenmaal geen spectaculaire culturele slagader en de aan de overkant langzaam verterende Stoomluciferfabriek wekt lichte walging op. Dat uitzicht wordt weerspiegeld in de oeverbebouwing die uit een reeks de standaardwoningen van Jericho bestaat. Donkerbruine gesinterde baksteen, geen enkele opsmuk en in alle denkbare opzichten te klein.
Alle huisjes hebben minimale tuintjes aan voor-en achterkant die plaats bieden aan allerlei spullen die binnen het huis geen plek meer konden vinden. Wie het aandurft kan door de smalle achterommetjes (alweer met die loszittende vierkante stoeptegels) wat verder de blokken induiken om een en ander wat dieper op zich te laten inwerken.
Een verrassende uitzondering zijn de twee gebouwtjes die duidelijk voor het algemeen nut ontworpen zijn. Hun uitstraling verraadt een nadruk op hygiene, vooruitgang en transparantie. Ze waren dan ook door de gemeente in opdracht gegeven en boden plaats aan Groentewinkel Koot en Wijkwinkel van Dam. Ze zijn al lang ter ziele omdat iedereen zijn spullen bij de minder sympathiek behuisde grootgrutters begon te bestellen. Sindsdien staan ze wat verweesd bij als manende objecten die tonen dat consuminderen niet zo’n makkelijke opgave zal worden. En daarmee heb je het ook wel gezien, want groot is het niet.
Al met al een prachtig en compact voorbeeld van een simpele en goedkope naoorlogse volksbuurt die het stadium van noodwoning maar net gepasseerd is.
Ben je een beetje gewend aan Jericho, dan valt op dat de weinige schuurtjes uit een ander materiaal bestaan: geen baksteen maar betonnen bouwelementen van het type airey die hier op bescheiden schaal zijn toegepast. Waarschijnlijk waren ze over van de airey-eruptie die je te wachten staat in de wijk Jeruzalem aan de overkant van de weg. Benieuwd? Hoog tijd om Jericho te verlaten voordat de boel onverhoopt instort. Dat laatste is trouwens letterlijk bedoeld.
Het echte Jericho ging ten onder toen de Israëlieten er drie dagen lang zingend omheen trokken. Daar hoeven ze hier niet bang voor te zijn, want je kunt je niet voorstellen dat hier ooit vrijwillig gezongen werd, laat staan drie dagen achter elkaar. Ook de omgeving geeft daar weinig aanleiding toe. Een veilig gevoel dus.
Tot voor kort tenminste. Het lijkt er echter op dat de gemeente Amersfoort dat misschien wel voor elkaar gaat krijgen, want de sloop staat op stapel. Er wordt nog fel tegen geprotesteerd door middel van affiches die overal tegen de ramen zijn gekleefd. Een protestlied is er, met goede redenen natuurlijk, nog niet gemaakt. Misschien geeft de gemeente het in opdracht.
Jericho werd van 1952 tot 1955 gebouwd als stadsuitbreiding uitbreiding op een stuk land dat tot te Grebbelinie behoorde en dat in 1949 werd aangekocht om de woningnood te lenigen. Het oorspronkelijk drassige gebied was door de bouw van de Afsluitdijk eindelijk droog te houden en daardoor geschikt geworden voor woningbouw. De 142 woningen werden gebouwd door de firma Schoonewil en Jonker en uitgevoerd in baksteen. Schuurtjes bevatten betonelementen van het airey systeem. De wijk heeft, ondanks de protesten van de bewoners niet de status van beschermd stadsgezicht kunnen krijgen, in tegenstelling tot het zusterwijkje Jeruzalem aan de overzijde van de Kwekerijweg die het gebied in tweeën deelt. Na een reeks protesten is het nu vrijwel zeker dat het binnen afzienbare tijd zal verdwijnen. Snel bezoeken dus!
Muziek: Michel Corrette-Jericho
Troosteloos Optimisme 