De Mandelabrug in Arnhem rust op een woud van ruw betonnen palen in een golvende woestijn van vaalblauwe en vuilwitte stenen waar her en der auto’s geparkeerd staan  Dit gebied is overduidelijk door God verlaten, maar er was wel een Schepper: Het was Peter Struycken en we hebbben hier met een staaltje van zijn ruimtekunst te maken. 

Wat is hier in hemelsnaam gebeurd? Oorspronkelijk lagen hier de Oude Haven en het in de oorlog zwaar gehavende Roermondsplein. De eerste werd na de oorlog gedempt met het puin van de stad en het plein werd in eigentijds vormen herbouwd. Medio jaren ’70 kwam het plan om over het plein, dat ondanks alles nog steeds een fantastisch uitzicht op de Rijn bood, een tweede Rijnbrug aan te leggen. Die kreeg een enorm spiraalvormig circuit als oprit waardoor een overgedimensioneerd brok gedraaide snelweg midden in de bebouwing werd geparkeerd. 

Om al dat moois passend aan te kleden werd dit ontwerp van Peter Struycken omarmd. Het gigantische ‘omgevingskunstwerk’ bestond uit blauw-witte golven die het hele gebied bedekken. In het midden van die steenvlakte werd een enorme fontein geplaatst. De kunstvloed was totaal. Zelfs de bomen van de Oude Kraan die de oorlog hadden overleefd moesten eraan geloven! In 1977 was het dwingende werkstuk van de kunstenaar-projectontwikkelaar af in de hoop dat het Arnhem in de vaart der volkeren zou opstoten.

Terreurkunst

Dit kunstwerk is onontkoombaar. Het is terreurkunst die als een verwende kleuter alles sloopt en hard schreeuwt om aandacht. Die was er ook volop: al van begin af aan was het project omstreden, en niet alleen om esthetische redenen. De functionaliteit was ondermaats. De fontein hinderde het verkeer en moest worden stilgelegd. Zelfs de simpele parkeerfunctie kwam niet lekker van de grond en het gebied werd al in 1978 met hekjes afgesloten. Inmiddels lijkt de wal langzaam het schip te keren: de auto’s zijn terug en de het gebied afficheerde zich zelfs al als ‘Parkeerterrein Oude Kraan’. 

Ook de brug wisselde al snel van naam: in 1987 werd het de Nelson Mandelabrug. Wie het betonnen gevaarte aandachtig beschouwt zal zich wellicht afvragen of dat niet een beetje beledigend is.  Misschien heeft het feit dat Nelson op het Robbeneiland ook tussen de golven gevangen zat de doorslag gegeven. Wie weet. Mandela kwam in elk geval vrij, maar Arnhem bleef gegijzeld door de golven.  

Stockholmsyndroom.

Het schreeuwend blauw en felle wit zijn inmiddels wel verdwenen. Ook beginnen de golven flinke gaten te vertonen. Het enthousiasme voor het project blijkbaar ook. Er was zelfs even sprake van dat het inmiddels als Grauwe Golven bekendstaande terrein zou verdwijnen ten gunste van veel groen. Er was echter zo’n gewenning aan dit stukje gijzelkunst ontstaan dat er zich een soort culturele versie van het Stockholmsyndroom begon te ontwikkelen. Met een meerderheid in de gemeenteraad werd besloten tot een renovatie, die rond de 9,5 miljoen euro gaat kosten.² Ook partijen die het niet zo met kunst op hebben stemden voor. Voor dat losgeld heeft heeft Arnhem nog jaren lang een uniek kunstwerk in huis. Want het is van een beroemde kunstenaar! Fijn!

Inmiddels wordt er druk gerenoveerd. Volgens een recent interview in het NRC is Struycken blij met renovatie: ‘als het af is, heb ik weer een fijn dingetje’ Fijn voor de inmiddels bejaarde kunstenaar. Wel de lusten, niet de lasten! Dat is hem overigens van harte gegund. En ook kan hij er natuurlijk niets aan doen dat Arnhem ‘zijn dingetje’ zo liefdevol behandelt.

Desondanks is het wel een fors bedrag voor het behoud van het omstreden werk van 1 kunstenaar. Even als vergelijking : in een symfonieorkest -dat is er ook in Arnhem- werken ongeveer 100 gespecialiseerde en kundige artiesten voor maar een fractie van die prijs. Subsidie wordt met grote weerzin verstrekt. Maar hun werk blijft netjes binnen de muren van een concertzaal-of school!- en de vlijtig consumerende musici geven hun geld weer gewoon uit in de maatschappij. Laten we hopen dat de geste aan Peter een vervolg krijgt in een wat ruimhartiger ondersteuning van al die andere kunstenaars die rest van de publieke ruimte tot een beter plek plek proberen te maken.

Eigenlijk is jammer dat de golven niet gewoon onder het zand is verdwenen zodat de tijd zijn werk kan doen. Leuk voor archeologen die over enkele eeuwen tevergeefs zullen proberen te begrijpen wat hun vreemde vondst betekent. Misschien kunnen zij de golven dan weer fleurig opknappen en er eindelijk ook een betekenis aan geven. 

---

Blauwe Golven/Blauw Witte Golven (1977). Kunstenaar: Peter Struycken(1939). Struycken maakte naam met een groot aantal kunstwerken in de openbare ruimte, soms door het gebruik van licht en computers. Wie meer wil zien kan naar het Conservatorium van Utrecht, of de Concertzaal Tilburg. Wie niet wil reizen kan ook de door hem ontworpen serie postzegels van koningin Beatrix uit 1981 uit z’n verzameling halen. Misschien wel zijn meest openbare werk!